DHA là acid béo omega-3 quan trọng đối với sự phát triển não bộ và võng mạc của thai nhi. Tìm hiểu nhu cầu DHA và cách bổ sung an toàn khi mang thai.
Trong thai kỳ, bên cạnh sắt, axit folic, canxi và vitamin D, DHA cũng là dưỡng chất được nhiều mẹ bầu quan tâm. Đây là một loại acid béo omega-3 chuỗi dài, có vai trò quan trọng đối với cấu trúc và chức năng của não bộ, võng mạc cũng như quá trình phát triển của thai nhi.
Vậy DHA có vai trò gì trong thai kỳ? Mẹ bầu có nhất thiết phải uống viên DHA hay chỉ cần bổ sung thông qua thực phẩm? Nên ăn cá bao nhiêu là phù hợp và làm thế nào để hạn chế nguy cơ tiếp xúc với thủy ngân?
Hiểu đúng về DHA sẽ giúp mẹ xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng hơn, thay vì chạy theo tâm lý “uống càng nhiều càng tốt”. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), DHA đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của thai nhi, tập trung nhiều ở não và võng mạc, đồng thời lượng DHA tích lũy ở thai nhi tăng nhanh, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ ba.
DHA là viết tắt của docosahexaenoic acid, thuộc nhóm acid béo omega-3 chuỗi dài. Cùng với EPA, DHA thường được tìm thấy nhiều trong cá và các loại hải sản, đặc biệt là những loại cá có nhiều chất béo.
Cơ thể có thể tạo DHA từ ALA – một acid béo omega-3 có nguồn gốc thực vật – nhưng quá trình chuyển đổi này khá hạn chế. Vì vậy, thực phẩm từ biển thường là nguồn cung cấp DHA trực tiếp đáng kể trong chế độ ăn.
DHA có mặt trong màng tế bào của nhiều mô và đặc biệt tập trung ở não và võng mạc. Trong thai kỳ, thai nhi nhận DHA thông qua nhau thai từ cơ thể người mẹ. Đây là một trong những lý do nhu cầu dinh dưỡng về omega-3 của mẹ bầu được quan tâm trong chăm sóc thai kỳ. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Não bộ của thai nhi trải qua quá trình phát triển liên tục trong suốt thai kỳ. DHA là một thành phần quan trọng của màng tế bào thần kinh và có vai trò trong cấu trúc, chức năng của hệ thần kinh.
Lượng DHA trong não và võng mạc tăng lên trong quá trình phát triển của thai nhi. Theo NIH, DHA tích lũy đặc biệt nhanh trong tam cá nguyệt thứ ba. Sau khi trẻ chào đời, quá trình tích lũy DHA ở não vẫn tiếp tục trong những năm đầu đời. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Điều này không có nghĩa rằng cứ bổ sung càng nhiều DHA thì em bé sẽ càng thông minh. Đây là một cách hiểu khá phổ biến nhưng không chính xác.
DHA là một chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển bình thường của hệ thần kinh, nhưng các nghiên cứu can thiệp hiện chưa cho thấy việc bổ sung DHA trong thai kỳ chắc chắn làm tăng IQ hoặc khả năng nhận thức của trẻ. NIH ghi nhận các thử nghiệm ngẫu nhiên chưa cho thấy lợi ích nhất quán của việc bổ sung EPA/DHA trong thai kỳ đối với nhận thức hoặc thị giác của trẻ. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Vì vậy, mẹ nên hiểu DHA theo hướng cung cấp đủ một dưỡng chất quan trọng cho quá trình phát triển, thay vì xem DHA như một loại “thuốc bổ thông minh”.
Bên cạnh não bộ, DHA cũng tập trung nhiều ở võng mạc. Võng mạc là một phần quan trọng của hệ thống thị giác, giúp tiếp nhận và truyền tín hiệu hình ảnh đến não.
Trong quá trình phát triển của thai nhi, DHA tham gia vào cấu trúc của các tế bào võng mạc. NIH cho biết quá trình tích lũy DHA ở võng mạc phần lớn hoàn tất vào thời điểm trẻ chào đời, trong khi sự tích lũy tại não tiếp tục sau sinh. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Đây là lý do DHA thường được nhắc đến cùng với sự phát triển não và mắt của thai nhi.
Tuy nhiên, mẹ cũng không nên hiểu rằng bổ sung DHA sẽ đảm bảo thị lực của em bé sau này. Sự phát triển thị giác còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác và không thể được quyết định bởi một dưỡng chất duy nhất.
Đây là một trong những lợi ích được nghiên cứu khá nhiều khi nói về omega-3 trong thai kỳ.
Một tổng quan Cochrane bao gồm 70 thử nghiệm ngẫu nhiên với gần 20.000 phụ nữ cho thấy việc tăng lượng omega-3 chuỗi dài trong thai kỳ có liên quan đến việc giảm nguy cơ sinh non trước 37 tuần và sinh cực non trước 34 tuần. Tuy nhiên, kết quả này liên quan đến omega-3 chuỗi dài nói chung, chủ yếu gồm DHA và EPA, chứ không nên diễn giải thành DHA đơn độc có thể ngăn ngừa sinh non trong mọi trường hợp. Cochrane
NIH cũng ghi nhận các nhóm chuyên gia khuyến nghị bổ sung DHA/EPA trong thai kỳ một phần dựa trên bằng chứng về khả năng giảm nguy cơ sinh non. Tuy nhiên, mức bổ sung cụ thể có thể khác nhau tùy hướng dẫn và tình trạng dinh dưỡng của từng người. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Điều này rất quan trọng vì sinh non có nhiều nguyên nhân. DHA không phải là phương pháp điều trị hay biện pháp đảm bảo phòng ngừa sinh non.
Đây là câu hỏi rất thường gặp khi tìm hiểu DHA có vai trò gì trong thai kỳ.
Hiện không có một mức khuyến nghị duy nhất về DHA được áp dụng giống nhau ở tất cả các quốc gia. Theo NIH, Hoa Kỳ chưa thiết lập mức khuyến nghị riêng cho DHA và EPA trong thai kỳ. Tuy nhiên, nhiều tổ chức chuyên môn đưa ra các mức tiêu thụ omega-3 phù hợp dựa trên bằng chứng hiện có.
Chẳng hạn, EFSA khuyến nghị người trưởng thành bổ sung 250 mg DHA + EPA mỗi ngày và thêm 100–200 mg DHA mỗi ngày trong thai kỳ. Một số hướng dẫn chuyên môn khác cũng khuyến nghị tổng cộng ít nhất 250 mg DHA + EPA mỗi ngày và thêm 100–200 mg DHA trong thai kỳ. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Điều này cho thấy mẹ không nhất thiết phải tự tìm một viên DHA có liều thật cao. Điều quan trọng là đánh giá tổng lượng DHA và EPA nhận được từ thực phẩm cũng như các sản phẩm bổ sung đang sử dụng.
Nếu mẹ ăn cá đều đặn, lựa chọn loại cá phù hợp và khẩu phần đáp ứng nhu cầu, bác sĩ có thể không cần bổ sung thêm liều DHA cao. Ngược lại, những mẹ rất ít ăn cá hoặc không ăn hải sản có thể cần được tư vấn về nguồn bổ sung DHA phù hợp.
Cá và hải sản là những nguồn cung cấp DHA và EPA quan trọng trong chế độ ăn. Cá hồi, cá mòi, cá trích, cá cơm và một số loại cá khác có thể cung cấp omega-3 chuỗi dài.
Điểm cần quan tâm trong thai kỳ không chỉ là “ăn cá để lấy DHA” mà còn là lựa chọn loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp.
Theo NIH, nhiều cơ quan y tế và chuyên gia khuyến nghị phụ nữ mang thai ăn khoảng 8–12 ounce, tương đương khoảng 225–340 g hải sản mỗi tuần, ưu tiên các loại có hàm lượng thủy ngân thấp. Những lựa chọn được nhắc đến gồm cá hồi, cá mòi, cá cơm, hàu và cá hồi vân. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Như vậy, mẹ không cần kiêng hoàn toàn cá trong thai kỳ vì lo sợ thủy ngân. Ngược lại, loại bỏ toàn bộ cá và hải sản khỏi chế độ ăn có thể khiến mẹ bỏ lỡ nhiều dưỡng chất có lợi, trong đó có DHA, EPA, protein, vitamin D, i-ốt và choline.
Điều quan trọng là lựa chọn đúng loại, ăn với lượng phù hợp và tránh những loại cá có hàm lượng thủy ngân cao theo khuyến cáo an toàn thực phẩm.
Không phải mẹ nào không ăn cá cũng bắt buộc phải uống DHA, nhưng đây là nhóm cần đặc biệt quan tâm đến nguồn cung cấp omega-3.
Những người ăn chay hoặc thuần chay có thể nhận rất ít DHA và EPA từ thực phẩm nếu không sử dụng sản phẩm được bổ sung phù hợp. Trong trường hợp này, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể cân nhắc nguồn DHA từ dầu tảo, vốn là nguồn DHA phù hợp với chế độ ăn không sử dụng cá.
NIH ghi nhận các sản phẩm bổ sung DHA/EPA có thể hữu ích đối với những phụ nữ không ăn hải sản, trong đó có người theo chế độ ăn chay. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Mẹ cũng cần kiểm tra kỹ thành phần của vitamin dành cho bà bầu đang sử dụng. Không phải tất cả sản phẩm vitamin trước sinh đều chứa DHA. Vì vậy, việc đang uống vitamin bầu không đồng nghĩa với việc chắc chắn mẹ đã cung cấp đủ DHA.
Một trong những sai lầm thường gặp là nghĩ rằng DHA càng cao thì càng tốt. Thực tế, nhu cầu dinh dưỡng cần được cân đối với tổng khẩu phần và tình trạng sức khỏe.
Mẹ nên xem rõ sản phẩm đang sử dụng chứa bao nhiêu DHA thực tế, thay vì chỉ nhìn tổng lượng “dầu cá” hoặc “omega-3”. Một viên ghi hàm lượng dầu cá cao chưa chắc đồng nghĩa với lượng DHA cao tương ứng.
Ngoài ra, nếu mẹ đang sử dụng thuốc chống đông máu, có rối loạn đông máu hoặc chuẩn bị thực hiện thủ thuật, nên thông báo với bác sĩ trước khi sử dụng liều bổ sung omega-3 cao.
NIH hiện ghi nhận chưa có mức giới hạn dung nạp tối đa chính thức được thiết lập cho omega-3, nhưng một hướng dẫn thực hành lâm sàng năm 2024 cho rằng lượng DHA hoặc DHA + EPA lên đến 1.000 mg/ngày không làm phát sinh lo ngại an toàn ở phụ nữ mang thai. Điều này không có nghĩa mọi mẹ bầu đều cần dùng đến mức này. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Liều bổ sung nên dựa trên khẩu phần ăn và nhu cầu thực tế của từng người.
Không có một mốc duy nhất mà tất cả mẹ bầu đều bắt buộc phải bắt đầu uống DHA.
DHA có vai trò trong suốt quá trình phát triển của thai nhi và đặc biệt tích lũy nhanh trong tam cá nguyệt thứ ba. Vì vậy, việc đảm bảo nguồn omega-3 phù hợp nên được quan tâm ngay từ đầu thai kỳ thông qua chế độ ăn. Nếu cần bổ sung bằng viên uống, thời điểm bắt đầu và liều lượng nên được bác sĩ tư vấn dựa trên khẩu phần cũng như tình trạng của mẹ.
Một số hướng dẫn chuyên môn đề xuất bổ sung DHA trong thai kỳ, trong khi một số khuyến nghị tập trung vào việc đảm bảo tổng lượng DHA + EPA từ thực phẩm và sản phẩm bổ sung. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Vì vậy, mẹ không nên đợi đến tháng cuối mới bắt đầu quan tâm đến DHA, nhưng cũng không cần tự uống liều cao ngay khi biết mình mang thai.
DHA và siêu âm 5D thực chất là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau trong chăm sóc thai kỳ.
DHA liên quan đến dinh dưỡng và quá trình phát triển của thai nhi, đặc biệt là não và võng mạc. Trong khi đó, siêu âm là phương pháp hình ảnh giúp bác sĩ theo dõi thai nhi dựa trên từng giai đoạn phát triển.
Vì vậy, mẹ không thể dùng Siêu âm 5D tại Phòng khám Tina để đánh giá xem mình có bổ sung đủ DHA hay không. Ngược lại, việc bổ sung DHA cũng không thay thế cho các mốc siêu âm thai cần thiết.
Siêu âm có thể giúp bác sĩ đánh giá sự phát triển, hình thái và nhiều đặc điểm khác của thai tùy từng thời điểm, trong khi dinh dưỡng đầy đủ tạo nền tảng để mẹ và thai nhi phát triển khỏe mạnh.
Đối với mẹ đang khám thai Gò Vấp, việc kết hợp theo dõi thai định kỳ với chế độ dinh dưỡng phù hợp sẽ có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chỉ tập trung vào một loại vitamin hay một phương pháp siêu âm.
Trong thai kỳ, mẹ có thể có rất nhiều câu hỏi về dinh dưỡng, vitamin, siêu âm và sự phát triển của em bé. Những vấn đề như DHA có vai trò gì trong thai kỳ, cần bổ sung bao nhiêu hay lựa chọn thực phẩm thế nào nên được xem xét trong tổng thể sức khỏe của mẹ thay vì tách riêng từng dưỡng chất.
Tại Phụ sản Tina, mẹ có thể trao đổi với bác sĩ trong quá trình khám thai về chế độ dinh dưỡng, các sản phẩm vitamin đang sử dụng và những vấn đề cần theo dõi ở từng giai đoạn.
Nếu mẹ đang tìm hiểu Siêu âm 5D tại Phòng khám Tina hoặc có nhu cầu khám thai Gò Vấp, việc duy trì lịch khám định kỳ giúp bác sĩ theo dõi sự phát triển của thai nhi và tư vấn chăm sóc thai kỳ phù hợp với từng trường hợp.
DHA có vai trò gì trong thai kỳ? Đây là acid béo omega-3 chuỗi dài quan trọng đối với sự phát triển của não và võng mạc thai nhi. DHA tích lũy nhiều trong các mô này, đặc biệt trong giai đoạn cuối thai kỳ. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Bên cạnh vai trò đối với sự phát triển của thai nhi, việc đảm bảo đủ omega-3 chuỗi dài trong thai kỳ còn được nghiên cứu về mối liên quan với nguy cơ sinh non. Một tổng quan Cochrane cho thấy bổ sung omega-3 chuỗi dài có thể làm giảm nguy cơ sinh non, nhưng không nên hiểu rằng DHA có thể đảm bảo ngăn ngừa sinh non cho mọi thai phụ. Cochrane
Mẹ có thể ưu tiên DHA từ các loại cá và hải sản phù hợp, đồng thời lựa chọn những loại có hàm lượng thủy ngân thấp. Nếu không ăn cá hoặc khẩu phần DHA thấp, sản phẩm bổ sung có thể được cân nhắc sau khi trao đổi với bác sĩ.
Điều quan trọng nhất không phải là uống thật nhiều DHA mà là đảm bảo đủ và phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Một chế độ ăn đa dạng, khám thai đúng lịch và sử dụng vitamin, khoáng chất theo hướng dẫn sẽ giúp mẹ có nền tảng tốt hơn cho một thai kỳ khỏe mạnh.
National Institutes of Health (NIH), Office of Dietary Supplements, Dietary Supplements and Life Stages: Pregnancy. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
National Institutes of Health (NIH), Office of Dietary Supplements, Omega-3 Fatty Acids – Health Professional Fact Sheet. Văn phòng Bổ sung Chế độ Ăn uống
Cochrane, Omega-3 fatty acid addition during pregnancy, tổng quan hệ thống về omega-3 và các kết cục thai kỳ. Cochrane
