Siêu âm nhau thai giúp xác định vị trí bánh nhau, đánh giá khoảng cách với cổ tử cung và phát hiện những trường hợp cần theo dõi trong thai kỳ.
Trong quá trình mang thai, mẹ bầu thường quan tâm đến sự phát triển của em bé qua các chỉ số như cân nặng, chiều dài, tim thai hay lượng nước ối. Tuy nhiên, bánh nhau cũng là một cấu trúc rất quan trọng nhưng đôi khi lại ít được chú ý.
Bánh nhau là cơ quan kết nối giữa mẹ và thai nhi, có vai trò trao đổi oxy, chất dinh dưỡng và các chất cần thiết cho sự phát triển của em bé. Vì vậy, khi thực hiện siêu âm thai, bác sĩ không chỉ quan sát thai nhi mà còn đánh giá bánh nhau, trong đó có vị trí bánh nhau. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Vậy siêu âm nhau thai và vị trí bánh nhau có ý nghĩa gì? Vị trí bánh nhau có ảnh hưởng đến thai kỳ và sinh thường hay không? Nếu siêu âm giữa thai kỳ cho thấy bánh nhau nằm thấp thì mẹ có cần quá lo lắng? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Bánh nhau hình thành trong tử cung trong quá trình mang thai và bám vào thành tử cung. Đây là bộ phận đóng vai trò trung gian trong việc cung cấp oxy, chất dinh dưỡng cho thai nhi đồng thời tham gia loại bỏ một số chất thải từ thai nhi thông qua hệ tuần hoàn giữa mẹ và bé. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Có thể hình dung bánh nhau giống như một “trạm trung chuyển” đặc biệt giữa cơ thể mẹ và em bé. Vì vậy, tình trạng của bánh nhau có liên quan mật thiết đến quá trình thai kỳ.
Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể xác định bánh nhau nằm ở thành trước, thành sau, bên phải, bên trái hoặc vùng đáy tử cung. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ đơn giản là thông tin mô tả vị trí giải phẫu và không đồng nghĩa với việc thai kỳ đang có bất thường.
Điều đáng chú ý hơn là bánh nhau nằm ở vị trí nào so với cổ tử cung, đặc biệt là phần lỗ trong cổ tử cung. Đây là lý do vị trí bánh nhau thường được đánh giá trong các mốc siêu âm thai quan trọng.
Về cơ bản, siêu âm giúp bác sĩ xác định vị trí bánh nhau và xem bánh nhau có nằm gần hoặc che phủ cổ tử cung hay không. Đánh giá này đặc biệt quan trọng ở giai đoạn giữa và cuối thai kỳ.
Theo các hướng dẫn siêu âm sản khoa, việc xác định vị trí bánh nhau là một phần của đánh giá thai kỳ, đồng thời có thể giúp nhận diện những trường hợp cần theo dõi thêm ở tam cá nguyệt thứ ba. isuog.org
Nếu bánh nhau nằm ở vị trí thuận lợi, không gần cổ tử cung, thông tin này thường chỉ là một phần trong kết quả siêu âm và không phải là dấu hiệu bất thường.
Ngược lại, nếu bánh nhau nằm thấp hoặc che phủ cổ tử cung, bác sĩ có thể cần đánh giá kỹ hơn vì vị trí này có thể liên quan đến nguy cơ chảy máu trong thai kỳ và ảnh hưởng đến kế hoạch sinh.
Do đó, khi đọc phiếu siêu âm, mẹ không nên chỉ nhìn vào cụm từ “nhau bám mặt trước” hoặc “nhau bám mặt sau” rồi tự kết luận tốt hay xấu. Điều quan trọng hơn là vị trí của mép bánh nhau so với cổ tử cung và tình trạng này được ghi nhận ở tuổi thai bao nhiêu.
Bánh nhau có thể bám ở nhiều vị trí khác nhau trong tử cung. Một số trường hợp được mô tả là bánh nhau mặt trước, mặt sau hoặc ở vùng đáy tử cung.
Nhau bám mặt trước có nghĩa là bánh nhau nằm ở phía thành trước của tử cung, tức phía gần thành bụng mẹ hơn.
Đây là một vị trí có thể gặp trong thai kỳ và không phải bản thân vị trí mặt trước là một bệnh lý.
Một số mẹ có nhau bám mặt trước có thể cảm nhận thai máy muộn hơn hoặc cảm giác thai máy nhẹ hơn trong một số giai đoạn, do bánh nhau nằm giữa thai nhi và thành bụng. Tuy nhiên, cảm nhận thai máy còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tuổi thai, vị trí thai và kinh nghiệm cảm nhận của từng mẹ.
Nhau bám mặt sau nghĩa là bánh nhau nằm ở thành phía sau của tử cung. Đây cũng là một vị trí thường gặp.
Nhau mặt sau không đồng nghĩa với việc thai phát triển tốt hơn hay kém hơn so với nhau mặt trước. Bác sĩ vẫn cần đánh giá tổng thể thai nhi, bánh nhau, nước ối và các yếu tố khác trong từng giai đoạn thai kỳ.
Bánh nhau cũng có thể nằm ở phần trên của tử cung, gần đáy tử cung. Khi bánh nhau nằm cách xa cổ tử cung, đây thường là vị trí thuận lợi về mặt đường sinh, nếu không có những vấn đề sản khoa khác.
Vì vậy, khi mẹ được thông báo “nhau bám đáy” hoặc “nhau bám mặt trước”, không nên chỉ dựa vào tên vị trí để đánh giá sức khỏe thai nhi.
Một trong những thông tin quan trọng khi đánh giá vị trí bánh nhau là khoảng cách giữa mép dưới của bánh nhau và lỗ trong cổ tử cung.
Theo RCOG, sau 16 tuần thai, thuật ngữ nhau bám thấp (low-lying placenta) thường được sử dụng khi mép bánh nhau cách lỗ trong cổ tử cung dưới 20 mm nhưng chưa che phủ lỗ trong. Nếu bánh nhau nằm trực tiếp trên hoặc che phủ lỗ trong cổ tử cung, tình trạng này được gọi là nhau tiền đạo. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Đây là lý do kết quả siêu âm có ghi “nhau thấp” chưa đồng nghĩa với việc mẹ chắc chắn phải sinh mổ.
Ở giữa thai kỳ, tử cung vẫn tiếp tục phát triển và thay đổi. Khi tử cung lớn lên, vị trí tương đối của bánh nhau so với cổ tử cung có thể thay đổi theo hướng xa cổ tử cung hơn. RCOG cho biết phần lớn trường hợp nhau bám thấp được phát hiện ở mốc khoảng 20 tuần sẽ không còn nằm thấp ở lần kiểm tra sau. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Đây là vấn đề khiến nhiều mẹ bầu lo lắng khi nhận kết quả siêu âm.
Thực tế, phát hiện nhau bám thấp ở giữa thai kỳ không có nghĩa chắc chắn rằng bánh nhau sẽ tiếp tục nằm thấp đến lúc sinh. RCOG ghi nhận khoảng 9/10 trường hợp nhau bám thấp được phát hiện ở siêu âm khoảng 20 tuần sẽ không còn nhau bám thấp khi kiểm tra lại. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mẹ có thể bỏ qua việc theo dõi.
Nếu bánh nhau vẫn nằm thấp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm kiểm tra lại vào khoảng 32 tuần. Nếu bánh nhau tiếp tục nằm thấp, có thể cần đánh giá thêm ở khoảng 36 tuần, tùy tình trạng cụ thể. Trong một số trường hợp, siêu âm qua đường âm đạo được sử dụng để xác định chính xác hơn vị trí mép bánh nhau và khoảng cách với cổ tử cung. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Hai khái niệm này khá dễ bị nhầm lẫn.
Nhau bám thấp là khi mép bánh nhau nằm gần cổ tử cung nhưng chưa che phủ lỗ trong. Trong khi đó, nhau tiền đạo là tình trạng bánh nhau nằm trên hoặc che phủ lỗ trong cổ tử cung.
Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng vì nếu bánh nhau nằm gần hoặc che phủ đường ra của tử cung, nguy cơ chảy máu có thể tăng lên, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ. Khi bánh nhau che phủ cổ tử cung, đường sinh thường có thể bị cản trở và bác sĩ sẽ cân nhắc phương án sinh an toàn cho mẹ và bé. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Đặc biệt, chảy máu âm đạo trong thai kỳ, nhất là chảy máu đỏ tươi và không đau ở nửa sau thai kỳ, cần được đánh giá y tế kịp thời. Mẹ không nên tự theo dõi tại nhà nếu xuất hiện triệu chứng bất thường.
Không phải mẹ bầu nào cũng cần kiểm tra bánh nhau với cùng một tần suất. Việc theo dõi phụ thuộc vào kết quả siêu âm, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ của từng người.
Nếu bánh nhau được phát hiện nằm thấp ở siêu âm giữa thai kỳ, bác sĩ thường sẽ hẹn kiểm tra lại để xem vị trí bánh nhau có thay đổi khi thai kỳ tiến triển hay không. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Ngoài vị trí, bác sĩ cũng có thể quan tâm đến đặc điểm bánh nhau và mối liên quan giữa bánh nhau với thành tử cung trong những trường hợp có nguy cơ đặc biệt. Chẳng hạn, nhau tiền đạo đi kèm tiền sử mổ lấy thai hoặc phẫu thuật tử cung có thể cần được đánh giá kỹ hơn nhằm loại trừ các rối loạn phổ nhau cài răng lược. Hướng dẫn ISUOG khuyến nghị đánh giá siêu âm chi tiết ở nhóm có nhau tiền đạo kèm tiền sử mổ lấy thai hoặc phẫu thuật tử cung. isuog.org
Trong một số tình huống nghi ngờ mạch máu tiền đạo, siêu âm qua đường âm đạo kết hợp Doppler màu có thể được sử dụng để đánh giá các mạch máu thai nhi đi gần hoặc qua vùng cổ tử cung. isuog.org
Khi tìm hiểu về Siêu âm 5D ở Gò Vấp, nhiều mẹ thường quan tâm liệu siêu âm 5D có thể kiểm tra bánh nhau hay không.
Câu trả lời là việc đánh giá bánh nhau không phụ thuộc đơn giản vào tên gọi 2D, 3D, 4D hay 5D. Điều quan trọng là bác sĩ thực hiện đúng khảo sát sản khoa cần thiết và đánh giá được vị trí bánh nhau so với cổ tử cung khi có chỉ định.
Các công nghệ hình ảnh 3D/4D/5D có thể mang lại hình ảnh trực quan hơn về thai nhi trong những mục đích phù hợp, nhưng không nên hiểu rằng “siêu âm càng nhiều chiều thì càng thay thế được toàn bộ đánh giá sản khoa”.
Đối với những trường hợp nghi ngờ nhau bám thấp, nhau tiền đạo hoặc bất thường liên quan đến bánh nhau, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp siêu âm phù hợp để xác định chính xác vị trí và mối liên quan với cổ tử cung.
Nếu trong thai kỳ mẹ được thông báo bánh nhau nằm thấp, điều quan trọng nhất là tuân thủ lịch tái khám và siêu âm mà bác sĩ đưa ra.
Bên cạnh đó, nếu xuất hiện chảy máu âm đạo, đặc biệt là chảy máu đỏ tươi ở nửa sau thai kỳ, mẹ nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá. Nhau tiền đạo có thể gây chảy máu đáng kể và đôi khi tình trạng chảy máu có thể xảy ra mà không kèm đau. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Nếu mẹ từng sinh mổ hoặc có phẫu thuật trên tử cung và được phát hiện bánh nhau nằm thấp hoặc nhau tiền đạo, việc theo dõi càng cần được thực hiện cẩn thận vì có thể liên quan đến nguy cơ bất thường bám nhau. isuog.org
Khi nhận phiếu siêu âm, mẹ không nên chỉ chú ý đến một dòng ghi “nhau mặt trước”, “nhau mặt sau” hay “nhau bám đáy”. Một vị trí bánh nhau đơn thuần không phải là tiêu chí để kết luận thai khỏe hay yếu.
Điều quan trọng hơn là bác sĩ đánh giá bánh nhau nằm ở đâu, mép bánh nhau cách cổ tử cung bao xa, có che phủ cổ tử cung hay không và tình trạng này xuất hiện ở tuổi thai nào.
Nếu phát hiện bánh nhau thấp ở giữa thai kỳ, mẹ cũng không nên quá lo lắng vì vị trí bánh nhau có thể thay đổi tương đối khi tử cung phát triển. Tuy nhiên, việc tái khám đúng hẹn rất quan trọng để xác định vị trí bánh nhau về sau và xây dựng kế hoạch theo dõi, sinh phù hợp. Royal College of Obstetrics & Gynaecology
Với những mẹ đang khám thai Gò Vấp, việc lựa chọn cơ sở có bác sĩ sản khoa theo dõi xuyên suốt thai kỳ sẽ giúp kết quả siêu âm được đặt trong đúng bối cảnh lâm sàng, thay vì chỉ nhìn vào từng chỉ số riêng lẻ.
Siêu âm nhau thai và vị trí bánh nhau có ý nghĩa gì? Đây là một phần quan trọng trong theo dõi thai kỳ, giúp bác sĩ xác định bánh nhau nằm ở đâu, có gần cổ tử cung hay không và liệu có cần theo dõi đặc biệt trong những giai đoạn tiếp theo.
Nhau bám mặt trước, mặt sau hay đáy tử cung thường chỉ là mô tả vị trí và không đồng nghĩa với bất thường. Điều cần lưu ý hơn là nhau bám thấp và nhau tiền đạo, đặc biệt khi bánh nhau nằm gần hoặc che phủ cổ tử cung.
Nếu mẹ được thông báo bánh nhau thấp, đừng vội hoang mang. Hãy tiếp tục theo dõi theo lịch hẹn vì nhiều trường hợp phát hiện ở giữa thai kỳ sẽ thay đổi vị trí tương đối khi thai kỳ tiến triển. Khi có chảy máu âm đạo hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, mẹ cần được bác sĩ sản khoa đánh giá sớm.
Nguồn tham khảo: ISUOG Practice Guidelines về siêu âm sản khoa tam cá nguyệt thứ ba; RCOG – Placenta praevia, placenta accreta and vasa praevia; NHS – Placenta complications.
