Viêm âm đạo do vi khuẩn và nhiễm nấm Candida có triệu chứng khá giống nhau nhưng nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hoàn toàn khác nhau.
Ngứa vùng kín, khí hư bất thường, có mùi hoặc cảm giác nóng rát là những biểu hiện khiến nhiều chị em nghĩ ngay đến “viêm phụ khoa”. Tuy nhiên, viêm âm đạo không chỉ có một nguyên nhân. Trong đó, viêm âm đạo do vi khuẩn và nhiễm nấm Candida là hai tình trạng thường gặp nhưng cơ chế bệnh hoàn toàn khác nhau.
Điều đáng nói là hai bệnh có thể gây ra một số triệu chứng tương tự như thay đổi khí hư, khó chịu hoặc ngứa vùng kín. Vì vậy, chỉ nhìn màu khí hư hoặc dựa vào một triệu chứng đơn lẻ thường không đủ để xác định chính xác nguyên nhân. CDC cũng lưu ý rằng chỉ khai thác triệu chứng là chưa đủ chính xác để chẩn đoán viêm âm đạo; thăm khám và xét nghiệm dịch âm đạo có thể cần thiết để xác định tác nhân. CDC
Vậy viêm âm đạo do vi khuẩn khác gì nhiễm nấm? Làm sao nhận biết hai tình trạng này và khi nào cần đi khám?
Viêm âm đạo do vi khuẩn, thường được gọi là bacterial vaginosis – BV, xảy ra khi hệ vi sinh trong âm đạo bị mất cân bằng. Bình thường, âm đạo có nhiều loại vi khuẩn khác nhau, trong đó Lactobacillus đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường âm đạo khỏe mạnh.
Khi sự cân bằng này thay đổi, một số loại vi khuẩn có thể phát triển quá mức và làm thay đổi môi trường âm đạo. WHO cho biết BV là một trong những nguyên nhân rất phổ biến gây khí hư bất thường ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
BV không đơn thuần có nghĩa là “âm đạo bị nhiễm một loại vi khuẩn duy nhất”. Đây là tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh với sự gia tăng của nhiều nhóm vi khuẩn khác nhau.
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ BV như thụt rửa âm đạo, thay đổi bạn tình hoặc quan hệ tình dục không bảo vệ. Tuy nhiên, BV không được xem đơn giản là một bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Khác với BV, nhiễm nấm âm đạo thường liên quan đến sự phát triển quá mức của nấm Candida, trong đó Candida albicans là tác nhân phổ biến.
Candida có thể hiện diện trong cơ thể mà không gây bệnh. Khi môi trường âm đạo hoặc các yếu tố của cơ thể thay đổi, nấm có thể phát triển quá mức và gây viêm âm đạo – âm hộ.
WHO cho biết những thay đổi về độ acid của âm đạo, hệ vi sinh, hormone, việc sử dụng kháng sinh, mang thai, đường huyết không được kiểm soát hoặc suy giảm miễn dịch có thể tạo điều kiện thuận lợi cho Candida phát triển. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Vì vậy, khi hỏi viêm âm đạo do vi khuẩn khác gì nhiễm nấm, điểm khác biệt đầu tiên nằm ở chính tác nhân gây bệnh: BV liên quan đến sự mất cân bằng hệ vi khuẩn, còn nhiễm nấm liên quan đến sự phát triển quá mức của Candida.
Một trong những điểm khiến nhiều phụ nữ nhầm lẫn hai tình trạng này là khí hư đều có thể thay đổi.
Ở người bị BV, khí hư thường có thể trở nên loãng, đồng nhất và có màu trắng hoặc xám. Một dấu hiệu khá điển hình là mùi tanh, thường rõ hơn sau quan hệ tình dục hoặc trong một số thời điểm nhất định.
Trong khi đó, nhiễm nấm Candida thường gây khí hư đặc, trắng và có thể giống như bã đậu. Tuy nhiên, không phải trường hợp nhiễm Candida nào cũng có biểu hiện giống nhau.
CDC mô tả nhiễm Candida âm hộ – âm đạo có thể gây ngứa, đau rát, đỏ hoặc sưng vùng âm hộ, đau khi quan hệ và tiểu khó chịu; khí hư đặc cũng có thể xuất hiện. CDC
Điều này cho thấy màu sắc và tính chất khí hư chỉ mang tính gợi ý. Không nên nhìn thấy khí hư trắng rồi tự kết luận là nhiễm nấm, cũng không nên thấy khí hư có mùi rồi tự mua thuốc kháng sinh.
Nếu đặt câu hỏi viêm âm đạo do vi khuẩn khác gì nhiễm nấm dựa trên cảm giác của người bệnh, ngứa và kích ứng vùng âm hộ thường được chú ý nhiều ở nhiễm Candida.
Nấm Candida có thể gây ngứa dữ dội, nóng rát, đỏ hoặc sưng vùng âm hộ. Một số phụ nữ còn cảm thấy đau khi quan hệ hoặc khó chịu khi đi tiểu do vùng niêm mạc đang bị kích ứng. CDC
Trong BV, ngứa không phải lúc nào cũng nổi bật. Người bệnh có thể chủ yếu nhận thấy khí hư thay đổi và mùi bất thường.
Tuy nhiên, đây chỉ là xu hướng chứ không phải quy tắc tuyệt đối. Một người bị BV vẫn có thể ngứa, trong khi người nhiễm Candida không nhất thiết phải có tất cả các triệu chứng kể trên.
Độ pH âm đạo là một thông tin có thể hỗ trợ bác sĩ trong quá trình đánh giá nguyên nhân gây viêm âm đạo.
Ở nhiễm Candida không biến chứng, pH âm đạo thường vẫn nằm trong khoảng acid bình thường, thường dưới 4,5. CDC ghi nhận pH âm đạo ở người bị Candida vaginitis thường dưới 4,5. CDC
Trong khi đó, BV thường đi kèm sự thay đổi môi trường âm đạo và pH có xu hướng tăng.
Tuy nhiên, pH không thể tự mình xác định bệnh. Nếu chỉ mua que đo pH tại nhà và dựa vào kết quả để tự uống thuốc, nguy cơ chẩn đoán sai vẫn tồn tại. Một số bệnh lý phụ khoa khác cũng có thể gây khí hư, mùi hoặc kích ứng tương tự.
Đây là một trong những vấn đề thường gặp trong thực tế. Khi bị ngứa vùng kín, nhiều phụ nữ nghĩ ngay đến nấm và tự mua thuốc đặt hoặc thuốc bôi.
Nếu thực sự là Candida, thuốc kháng nấm có thể phù hợp. Nhưng nếu nguyên nhân là BV, trùng roi hoặc một tình trạng khác, thuốc trị nấm có thể không giải quyết được nguyên nhân.
CDC cho biết ngay cả những phụ nữ từng được chẩn đoán nhiễm Candida trước đây cũng không phải lúc nào có thể tự xác định chính xác lần tái phát tiếp theo. Nếu triệu chứng kéo dài sau khi sử dụng thuốc không kê đơn hoặc tái xuất hiện trong thời gian ngắn, người bệnh nên được thăm khám và kiểm tra. CDC
Việc sử dụng thuốc không phù hợp còn có thể khiến triệu chứng kéo dài và làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân thực sự.
Vì BV liên quan đến sự mất cân bằng hệ vi khuẩn, điều trị thường sử dụng thuốc kháng khuẩn theo chỉ định. CDC hiện khuyến nghị một số phác đồ chứa metronidazole hoặc clindamycin cho phụ nữ có triệu chứng BV. CDC
Việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng cần dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh. Không nên tự mua kháng sinh dựa trên những triệu chứng được đọc trên mạng.
Một điểm quan trọng khác là BV có thể tái phát. Nếu triệu chứng quay trở lại sau điều trị, người bệnh nên được đánh giá lại thay vì liên tục tự dùng thuốc cũ.
Nhiễm Candida lại cần thuốc chống nấm. Tùy mức độ và từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống nấm tại chỗ hoặc thuốc đường uống.
CDC cho biết các thuốc nhóm azole có hiệu quả cao trong nhiều trường hợp Candida âm đạo không biến chứng. Tuy nhiên, lựa chọn điều trị có thể khác nhau ở phụ nữ mang thai, người bị nhiễm nấm tái phát, nhiễm Candida không phải C. albicans hoặc có bệnh lý nền như đái tháo đường. CDC
Đặc biệt, phụ nữ đang mang thai không nên tự ý sử dụng thuốc chống nấm đường uống. Khi mang thai, việc lựa chọn thuốc cần được bác sĩ sản khoa cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ.
Có. Việc xuất hiện một tình trạng không loại trừ hoàn toàn khả năng đồng thời có vấn đề khác.
Đây cũng là lý do một phụ nữ có khí hư bất thường, ngứa hoặc mùi vùng kín nhưng điều trị một lần không khỏi cần được đánh giá lại. Có thể nguyên nhân ban đầu chưa được xác định chính xác, tác nhân khác đang tồn tại hoặc có nhiều nguyên nhân cùng lúc.
CDC nhấn mạnh rằng các triệu chứng như khí hư bất thường, ngứa, nóng rát hoặc mùi không đặc hiệu cho riêng một bệnh. Vì vậy, bệnh sử, thăm khám và xét nghiệm khi cần thiết có vai trò quan trọng trong việc xác định nguyên nhân. CDC
Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm đối với phụ nữ đang mang thai hoặc chuẩn bị mang thai.
BV nếu không được đánh giá và điều trị phù hợp có liên quan đến một số kết cục bất lợi trong thai kỳ. WHO ghi nhận BV không được điều trị có thể liên quan đến các vấn đề như sinh non và một số biến cố thai kỳ khác. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Trong khi đó, nhiễm Candida âm đạo cũng khá phổ biến trong thai kỳ do những thay đổi về hormone và môi trường âm đạo. Tuy nhiên, việc điều trị cho phụ nữ mang thai cần được bác sĩ lựa chọn phù hợp.
Nếu đang mang thai và xuất hiện khí hư bất thường, ngứa, mùi hôi hoặc nóng rát, mẹ bầu không nên tự đặt thuốc dựa vào kinh nghiệm của lần trước. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn hướng xử trí phù hợp và an toàn hơn.
Nếu khí hư thay đổi bất thường kéo dài, xuất hiện mùi hôi hoặc tanh rõ, ngứa nhiều, đau rát, sưng đỏ vùng âm hộ, đau khi quan hệ hoặc tiểu buốt, chị em nên đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị.
Đặc biệt, nếu đã sử dụng thuốc nhưng triệu chứng không cải thiện hoặc liên tục tái phát, việc kiểm tra nguyên nhân càng cần thiết.
Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể hỏi về triệu chứng, chu kỳ kinh, quan hệ tình dục, thói quen vệ sinh vùng kín và những loại thuốc đã sử dụng. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể khám phụ khoa, đánh giá dịch âm đạo, đo pH hoặc thực hiện xét nghiệm để xác định tác nhân. CDC khuyến nghị đánh giá lâm sàng và xét nghiệm phù hợp vì chỉ dựa vào bệnh sử thường không đủ để xác định chính xác nguyên nhân viêm âm đạo. CDC
Nếu bạn đang tìm địa chỉ Khám phụ khoa ở Gò Vấp, việc lựa chọn cơ sở có bác sĩ sản phụ khoa sẽ giúp quá trình thăm khám và tư vấn nguyên nhân được thực hiện bài bản hơn.
Không phải mọi trường hợp đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, bởi Candida vốn có thể tồn tại tự nhiên trong cơ thể và BV liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.
Tuy nhiên, việc tránh thụt rửa sâu vào âm đạo là một nguyên tắc quan trọng. WHO ghi nhận thụt rửa âm đạo có thể làm tăng nguy cơ BV và khuyến cáo tránh những thực hành đưa sản phẩm hoặc thảo dược không phù hợp vào âm đạo. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Với nhiễm Candida, WHO cũng khuyến nghị tránh các sản phẩm vệ sinh có mùi thơm hoặc gây kích ứng và giữ vùng kín khô thoáng. Những thói quen này không đảm bảo ngăn chặn hoàn toàn nhiễm nấm nhưng có thể giúp hạn chế các yếu tố kích ứng không cần thiết. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Quan trọng nhất vẫn là không tự mặc định mọi trường hợp ngứa hoặc khí hư bất thường đều là nấm.
Tóm lại, viêm âm đạo do vi khuẩn khác gì nhiễm nấm? Khác biệt cơ bản nằm ở nguyên nhân và cơ chế bệnh. BV liên quan đến sự mất cân bằng hệ vi khuẩn trong âm đạo, thường nổi bật với khí hư bất thường và mùi tanh. Nhiễm nấm Candida liên quan đến sự phát triển quá mức của nấm, thường gây ngứa, đỏ, rát và khí hư trắng đặc.
Tuy nhiên, các dấu hiệu này không phải lúc nào cũng xuất hiện theo “đúng sách”. Một người có thể có biểu hiện không điển hình hoặc mắc nhiều tình trạng cùng lúc. Vì vậy, màu khí hư hay mức độ ngứa không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa.
Nếu bạn đang có triệu chứng bất thường và cần Khám phụ khoa ở Gò Vấp, hãy chủ động thăm khám để xác định đúng nguyên nhân trước khi sử dụng thuốc. Đối với phụ nữ đang mang thai hoặc đang chuẩn bị mang thai, việc xử lý sớm các vấn đề phụ khoa cũng giúp quá trình chăm sóc sức khỏe sinh sản chủ động hơn.
Khi đã mang thai, mẹ bầu có thể tiếp tục được theo dõi thai kỳ tại cơ sở sản khoa phù hợp. Nếu đang tìm hiểu dịch vụ Khám thai Gò Vấp, nên ưu tiên cơ sở có bác sĩ sản khoa theo dõi và tư vấn xuyên suốt thai kỳ, thay vì chỉ lựa chọn dựa trên một dịch vụ siêu âm riêng lẻ.
WHO – Bacterial vaginosis. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
WHO – Candidiasis (yeast infection). Tổ Chức Y Tế Thế Giới
WHO – Recommendations for the treatment of Trichomonas vaginalis, Mycoplasma genitalium, Candida albicans, bacterial vaginosis and HPV. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
CDC – Vulvovaginal Candidiasis – STI Treatment Guidelines. CDC
CDC – Bacterial Vaginosis – STI Treatment Guidelines. CDC
CDC – Diseases Characterized by Vulvovaginal Itching, Burning, Irritation, Odor or Discharge. CDC
