Những nguyên nhân thường gặp gây khó có thai ở nữ giới
Mong muốn có con nhưng chờ mãi chưa thấy tin vui có thể khiến nhiều phụ nữ lo lắng, đặc biệt khi chu kỳ kinh vẫn diễn ra đều đặn và cơ thể không có triệu chứng bất thường rõ ràng. Tuy nhiên, khả năng thụ thai phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, từ quá trình rụng trứng, chất lượng và dự trữ buồng trứng cho đến tình trạng vòi trứng, tử cung, nội tiết và tuổi của người phụ nữ.
Hiểu về những nguyên nhân thường gặp gây khó có thai ở nữ giới giúp chị em chủ động nhận biết những dấu hiệu cần kiểm tra thay vì tự phỏng đoán hoặc quá lo lắng. Theo WHO, vô sinh có thể xuất phát từ bất thường ở buồng trứng, tử cung, vòi trứng hoặc hệ thống nội tiết của người phụ nữ. Đồng thời, yếu tố nam giới, yếu tố kết hợp hoặc tình trạng chưa xác định được nguyên nhân cũng có thể đóng vai trò trong việc khó có thai. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Trước hết, cần phân biệt giữa “khó có thai” và “vô sinh”. Một cặp đôi có thể mất vài tháng mới có thai dù cả hai hoàn toàn khỏe mạnh. Vì vậy, việc chưa có thai sau một thời gian ngắn không nhất thiết đồng nghĩa với việc có vấn đề về khả năng sinh sản.
Theo WHO, vô sinh được định nghĩa là không đạt được thai kỳ sau ít nhất 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai. Tuy nhiên, thời điểm cần đánh giá có thể sớm hơn tùy tuổi và tiền sử sức khỏe. ASRM khuyến nghị đánh giá sau 12 tháng ở phụ nữ dưới 35 tuổi, sau 6 tháng ở phụ nữ từ 35 tuổi trở lên; phụ nữ trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ nên được đánh giá sớm hơn. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Điều này có nghĩa là nếu đang cố gắng mang thai nhưng chưa thành công, chị em không nên ngay lập tức nghĩ rằng mình bị vô sinh. Quan trọng hơn là xác định thời gian đã mong con, tuổi hiện tại và có dấu hiệu bất thường nào đi kèm hay không.
Rụng trứng là một mắt xích quan trọng của quá trình thụ thai. Mỗi chu kỳ, buồng trứng cần phát triển nang trứng, giải phóng noãn và tạo điều kiện để noãn gặp tinh trùng.
Nếu quá trình này xảy ra không đều hoặc không xảy ra, khả năng thụ thai sẽ giảm đáng kể.
Rối loạn phóng noãn có thể biểu hiện qua chu kỳ kinh không đều, kinh thưa hoặc mất kinh. Tuy nhiên, một số trường hợp rối loạn rụng trứng có thể không biểu hiện quá rõ ràng. ASRM cho biết rối loạn phóng noãn có thể liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang, thay đổi cân nặng, béo phì, tập luyện quá mức, rối loạn tuyến giáp hoặc tăng prolactin. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất là hội chứng buồng trứng đa nang, hay PCOS. WHO cho biết PCOS là một rối loạn nội tiết phổ biến, có thể gây kinh nguyệt không đều, rối loạn phóng noãn và khó mang thai. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Vì vậy, nếu chu kỳ kinh thường xuyên không đều, khoảng cách giữa các kỳ kinh thay đổi nhiều, có thời gian mất kinh kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu tăng androgen như nhiều lông, mụn trứng cá, chị em nên được bác sĩ đánh giá thay vì chỉ theo dõi ngày rụng trứng tại nhà.
Tuổi là một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với khả năng sinh sản nữ giới. Khả năng sinh sản có xu hướng giảm dần theo tuổi, đặc biệt khi người phụ nữ bước vào giai đoạn giữa và cuối độ tuổi sinh sản.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở số lượng noãn mà còn liên quan đến chất lượng noãn. Khi tuổi tăng, nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể của noãn cũng tăng, đồng thời khả năng thụ thai và duy trì thai kỳ có thể thay đổi.
ASRM xác định tuổi của phụ nữ là yếu tố dự báo quan trọng nhất đối với khả năng sinh sản tự nhiên. Đây cũng là lý do thời gian chờ trước khi đánh giá hiếm muộn được rút ngắn ở phụ nữ từ 35 tuổi trở lên. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Điều này không có nghĩa phụ nữ lớn tuổi chắc chắn không thể mang thai. Rất nhiều phụ nữ vẫn có thai khỏe mạnh ở độ tuổi này. Tuy nhiên, nếu đang mong con, việc đánh giá khả năng sinh sản đúng thời điểm có thể giúp tránh bỏ lỡ thời gian quý giá.
Vòi trứng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thụ thai vì đây là nơi tinh trùng và noãn thường gặp nhau. Sau khi thụ tinh, phôi tiếp tục di chuyển về buồng tử cung để làm tổ.
Khi một hoặc cả hai vòi trứng bị tắc, hẹp hoặc tổn thương, quá trình này có thể bị cản trở. WHO ghi nhận các bệnh lý vòi trứng, trong đó có tắc vòi trứng, là một nhóm nguyên nhân gây vô sinh nữ. Tổn thương vòi trứng có thể liên quan đến nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, bệnh viêm vùng chậu, biến chứng sau phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu và một số nguyên nhân khác. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Điều đáng lưu ý là tắc vòi trứng đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng. Một phụ nữ có thể vẫn có kinh nguyệt đều, không đau bụng bất thường nhưng gặp khó khăn khi mang thai.
Trong quá trình đánh giá hiếm muộn, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp kiểm tra độ thông của vòi trứng như chụp tử cung – vòi trứng hoặc các phương pháp đánh giá phù hợp khác. ASRM xem HSG hoặc SHG là những phương pháp được sử dụng để đánh giá độ thông vòi trứng trong quá trình khảo sát khả năng sinh sản. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Lạc nội mạc tử cung là tình trạng mô tương tự nội mạc tử cung phát triển ở bên ngoài buồng tử cung. Bệnh có thể liên quan đến đau bụng kinh, đau vùng chậu, đau khi quan hệ và trong một số trường hợp là khó có thai.
Lạc nội mạc tử cung có thể tác động đến khả năng sinh sản thông qua nhiều cơ chế, bao gồm ảnh hưởng đến cấu trúc vùng chậu, vòi trứng, buồng trứng và môi trường sinh sản.
ASRM ghi nhận lạc nội mạc tử cung và các tổn thương dính vùng chậu có thể góp phần gây khó khăn cho việc thụ thai. Siêu âm qua ngả âm đạo cũng có thể phát hiện một số bất thường vùng chậu liên quan, chẳng hạn như nang lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Nếu phụ nữ thường xuyên đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu kéo dài hoặc đau khi quan hệ và đồng thời gặp khó khăn trong việc mang thai, đây là những thông tin nên trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa.
Tử cung là nơi phôi thai làm tổ và phát triển trong suốt thai kỳ. Vì vậy, những bất thường về cấu trúc hoặc tổn thương trong buồng tử cung có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai hoặc duy trì thai kỳ.
U xơ tử cung, polyp nội mạc tử cung, dính buồng tử cung hoặc một số bất thường bẩm sinh về hình dạng tử cung là những vấn đề có thể được xem xét khi đánh giá khả năng sinh sản.
Không phải mọi u xơ hay polyp đều gây khó có thai. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí, kích thước và cách tổn thương tác động đến khoang tử cung hoặc các cơ quan sinh sản xung quanh. Vì vậy, khi phát hiện bất thường trên siêu âm, người bệnh không nên tự kết luận rằng đây chính là nguyên nhân khiến mình chưa có thai.
Trong đánh giá hiếm muộn, siêu âm phụ khoa có thể giúp bác sĩ quan sát tử cung, buồng trứng và các cấu trúc vùng chậu để định hướng những kiểm tra tiếp theo khi cần thiết. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Hệ thống nội tiết giữ vai trò điều phối nhiều hoạt động liên quan đến sinh sản. Các hormone từ vùng dưới đồi, tuyến yên, tuyến giáp và buồng trứng phối hợp với nhau để điều hòa chu kỳ kinh và quá trình phóng noãn.
Khi sự cân bằng này bị ảnh hưởng, quá trình rụng trứng có thể trở nên bất thường. Một số trường hợp liên quan đến bệnh tuyến giáp hoặc tăng prolactin có thể làm thay đổi chu kỳ kinh và ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
Vì vậy, trong quá trình khám hiếm muộn, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm hormone dựa trên biểu hiện lâm sàng và tiền sử của từng người. ASRM khuyến nghị đánh giá chức năng tuyến giáp bằng TSH trong những trường hợp phù hợp, trong khi các xét nghiệm nội tiết khác nên được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể thay vì thực hiện đại trà. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Dự trữ buồng trứng thường được nhiều phụ nữ quan tâm khi tìm hiểu nguyên nhân khó có thai. Các xét nghiệm như AMH, AFC hoặc một số chỉ số hormone có thể được sử dụng trong đánh giá dự trữ buồng trứng ở những trường hợp phù hợp.
Tuy nhiên, đây là vấn đề cần được hiểu đúng. Chỉ số AMH không thể tự mình trả lời rằng một phụ nữ có thể mang thai tự nhiên hay không.
ASRM lưu ý rằng xét nghiệm dự trữ buồng trứng không nên được sử dụng như một xét nghiệm sàng lọc khả năng sinh sản cho phụ nữ chưa đáp ứng tiêu chí đánh giá hiếm muộn. Những xét nghiệm này có vai trò hỗ trợ trong đánh giá và lập kế hoạch điều trị sinh sản ở những trường hợp phù hợp. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Do đó, nếu kết quả AMH thấp, chị em không nên lập tức kết luận rằng mình không thể có con. Ngược lại, AMH bình thường cũng không đảm bảo chắc chắn sẽ mang thai tự nhiên.
Một số bệnh lý viêm nhiễm vùng chậu có thể để lại tổn thương hoặc hình thành mô dính, từ đó ảnh hưởng đến vòi trứng và các cơ quan sinh sản.
Tiền sử từng mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, viêm vùng chậu, phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu, từng mang thai ngoài tử cung hoặc một số can thiệp phụ khoa có thể là thông tin quan trọng khi bác sĩ khai thác bệnh sử.
Đây là lý do khi đi khám hiếm muộn, bác sĩ không chỉ hỏi “đã cố gắng bao lâu” mà còn cần biết chu kỳ kinh, tiền sử mang thai, phẫu thuật, viêm nhiễm và các vấn đề sức khỏe trước đây. ASRM nhấn mạnh bệnh sử phụ khoa và tiền sử phẫu thuật là những thông tin quan trọng trong quá trình đánh giá khả năng sinh sản. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Khả năng sinh sản không chỉ phụ thuộc vào cơ quan sinh sản. Một số yếu tố lối sống cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả phụ nữ và nam giới.
WHO ghi nhận hút thuốc, sử dụng rượu quá mức, béo phì và một số yếu tố môi trường có liên quan đến nguy cơ suy giảm khả năng sinh sản. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Đặc biệt, tình trạng thiếu hoặc thừa cân quá mức, tập luyện cường độ cao kéo dài hoặc thay đổi cân nặng nhanh có thể ảnh hưởng đến hoạt động nội tiết và quá trình rụng trứng ở một số phụ nữ.
Điều này không có nghĩa chỉ cần thay đổi lối sống là mọi trường hợp khó có thai đều được giải quyết. Tuy nhiên, duy trì cân nặng phù hợp, ăn uống cân bằng, ngủ đủ và hạn chế các yếu tố có hại vẫn là nền tảng quan trọng trong quá trình chuẩn bị mang thai.
Nếu phụ nữ dưới 35 tuổi có quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng sau 12 tháng vẫn chưa có thai, nên bắt đầu đánh giá khả năng sinh sản.
Với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, mốc đánh giá thường được rút ngắn xuống khoảng 6 tháng. Với phụ nữ trên 40 tuổi, ASRM cho rằng có thể cần đánh giá sớm hơn. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Tuy nhiên, không nhất thiết phải chờ đủ thời gian trên nếu đã biết mình có yếu tố nguy cơ. Chu kỳ kinh rất bất thường, mất kinh, nghi ngờ bệnh lý vòi trứng hoặc tử cung, tiền sử lạc nội mạc tử cung, điều trị ung thư có khả năng ảnh hưởng đến buồng trứng hoặc những vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản đều là những lý do có thể cần đánh giá sớm. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Một điểm rất quan trọng nhưng đôi khi dễ bị bỏ qua là khả năng sinh sản nên được đánh giá ở cả hai người.
WHO cho biết vô sinh có thể xuất phát từ yếu tố nam, yếu tố nữ, sự kết hợp của cả hai hoặc không xác định được nguyên nhân. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
ASRM cũng khuyến nghị trong quá trình đánh giá hiếm muộn nên đồng thời xem xét yếu tố nam giới, trong đó phân tích tinh dịch là một phần quan trọng của quá trình khảo sát. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Vì vậy, khi một cặp đôi gặp khó khăn trong việc có thai, không nên mặc định nguyên nhân nằm ở người phụ nữ. Đánh giá cả hai người giúp quá trình tìm nguyên nhân đầy đủ và tránh mất thời gian không cần thiết.
Không có một bộ xét nghiệm cố định dành cho tất cả phụ nữ gặp khó khăn khi mang thai. Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc tìm hiểu tuổi, thời gian mong con, chu kỳ kinh, tiền sử thai sản, bệnh lý, phẫu thuật và các yếu tố nguy cơ.
Sau đó, tùy từng trường hợp, quá trình đánh giá có thể bao gồm siêu âm phụ khoa, đánh giá rụng trứng, kiểm tra hormone, đánh giá dự trữ buồng trứng hoặc kiểm tra độ thông của vòi trứng. ASRM khuyến nghị quá trình này nên được thực hiện có hệ thống, ưu tiên những phương pháp ít xâm lấn để tìm các nguyên nhân thường gặp trước. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
Vì vậy, chị em không nên tự mua một loạt xét nghiệm chỉ vì lo lắng. Một kết quả xét nghiệm chỉ thực sự có giá trị khi được đặt trong bối cảnh tuổi, triệu chứng, bệnh sử và kết quả thăm khám.
Có nhiều những nguyên nhân thường gặp gây khó có thai ở nữ giới, từ rối loạn phóng noãn, PCOS, tuổi, bệnh lý vòi trứng, tử cung, lạc nội mạc tử cung đến các vấn đề nội tiết hoặc suy giảm dự trữ buồng trứng. Một số trường hợp lại liên quan đến yếu tố nam giới hoặc kết hợp nhiều nguyên nhân cùng lúc.
Điều quan trọng là khó có thai không đồng nghĩa với không thể có con. Khi được đánh giá đúng nguyên nhân, bác sĩ có thể tư vấn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp với từng trường hợp.
Nếu bạn đang tìm kiếm địa chỉ Khám thai Gò Vấp hoặc muốn kiểm tra sức khỏe sinh sản, việc thăm khám với bác sĩ sản phụ khoa có thể giúp xác định vấn đề ngay từ đầu thay vì tự suy đoán qua các dấu hiệu trên mạng. Trong quá trình chăm sóc thai kỳ sau này, siêu âm 5D ở Gò Vấp có thể là một lựa chọn để quan sát hình ảnh thai nhi rõ nét hơn, nhưng không thay thế các xét nghiệm và mốc siêu âm y khoa cần thiết theo chỉ định.
WHO – Infertility và Polycystic Ovary Syndrome. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
American Society for Reproductive Medicine (ASRM) – Fertility Evaluation of Infertile Women: A Committee Opinion. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ
ASRM – Follow the Science: An Evidence-Based, Science-Driven Response to Infertility.
