Siêu âm thai lần đầu thường được thực hiện khi nào? Tìm hiểu thời điểm siêu âm phù hợp, mục đích kiểm tra và những điều mẹ bầu cần lưu ý.
Ngay khi biết mình có thai, một trong những câu hỏi được nhiều mẹ bầu quan tâm là siêu âm thai lần đầu thường được thực hiện khi nào. Việc siêu âm sớm không chỉ giúp mẹ xác nhận thai đã hình thành trong tử cung mà còn cung cấp những thông tin quan trọng về tuổi thai, sự phát triển ban đầu của thai nhi và số lượng thai.
Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần siêu âm ở cùng một thời điểm. Có mẹ được bác sĩ chỉ định kiểm tra sớm ngay khi vừa phát hiện có thai, trong khi với thai kỳ không có dấu hiệu bất thường, lần siêu âm quan trọng trong tam cá nguyệt đầu thường được thực hiện vào khoảng 11–14 tuần. ISUOG khuyến nghị nếu trước đó chưa thực hiện siêu âm thì nên thực hiện một lần siêu âm trong khoảng 11+0 đến 14+0 tuần để đánh giá khả năng sống của thai, tuổi thai, số lượng thai và một số đặc điểm hình thái ban đầu. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Vì vậy, “lần đầu” có thể được hiểu theo hai tình huống khác nhau: siêu âm sớm khi mới phát hiện có thai và siêu âm tam cá nguyệt đầu tiên có tính chất đánh giá toàn diện hơn.
Nếu mẹ vừa thử que thử thai và nhận kết quả dương tính, thời điểm đi siêu âm sẽ phụ thuộc vào tuổi thai, triệu chứng và tiền sử của từng người.
Trong một thai kỳ diễn tiến bình thường, nhiều cơ sở y tế có thể thực hiện siêu âm sớm trong khoảng 6–8 tuần để xác định vị trí thai, đánh giá sự phát triển ban đầu và kiểm tra hoạt động tim thai khi đã đến thời điểm có thể quan sát được. Một số hướng dẫn chăm sóc thai kỳ cũng ghi nhận lần siêu âm xác định tuổi thai thường được thực hiện trong khoảng 8–14 tuần. nhs.uk
Ở giai đoạn sớm, mục tiêu của siêu âm không phải là kiểm tra toàn bộ hình thái thai nhi. Thai còn rất nhỏ nên khả năng quan sát các cơ quan vẫn còn hạn chế. ISUOG lưu ý rằng siêu âm thai sớm không thể phát hiện tất cả các bất thường và không thay thế cho siêu âm khảo sát hình thái ở khoảng 18–20 tuần. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Nếu mẹ không có triệu chứng bất thường và chưa được bác sĩ yêu cầu siêu âm sớm, việc lựa chọn thời điểm cụ thể nên dựa trên lịch khám thai và tuổi thai thực tế.
Đây là điểm khiến nhiều mẹ bầu dễ nhầm lẫn khi tìm hiểu siêu âm thai lần đầu thường được thực hiện khi nào.
Không có một mốc duy nhất áp dụng cho mọi thai kỳ. Siêu âm sớm có thể cần thiết khi bác sĩ muốn xác định thai nằm trong hay ngoài tử cung, kiểm tra tình trạng thai hoặc làm rõ tuổi thai khi ngày kinh cuối không chắc chắn. Những trường hợp có đau bụng, ra máu âm đạo hoặc tiền sử thai kỳ đặc biệt cũng có thể cần được đánh giá sớm hơn.
Ngược lại, nếu thai kỳ đang ổn định, lần siêu âm trong khoảng 11–14 tuần lại có ý nghĩa rất quan trọng. Theo hướng dẫn của ISUOG, siêu âm giai đoạn này có thể giúp xác nhận thai còn phát triển, xác định chính xác tuổi thai, số lượng thai và đánh giá một số đặc điểm giải phẫu. Đây cũng là thời điểm có thể thực hiện đo độ mờ da gáy trong những chương trình sàng lọc phù hợp. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Nói cách khác, siêu âm sớm và siêu âm 11–14 tuần không phải hai lựa chọn thay thế hoàn toàn cho nhau. Mỗi lần kiểm tra có mục tiêu khác nhau và bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tình trạng của mẹ và thai.
Ở lần siêu âm đầu tiên, bác sĩ thường quan tâm trước hết đến việc thai có nằm trong buồng tử cung hay không và thai đang phát triển tương ứng với tuổi thai dự kiến. Đây là thông tin đặc biệt quan trọng khi mẹ chưa chắc chắn về ngày đầu của kỳ kinh cuối hoặc có chu kỳ kinh không đều.
Siêu âm cũng có thể giúp xác định số lượng thai. Với trường hợp mang song thai hoặc đa thai, việc xác định số lượng thai và đặc điểm của bánh nhau, túi ối từ sớm có ý nghĩa trong việc lập kế hoạch theo dõi thai kỳ về sau. ISUOG cho biết siêu âm tam cá nguyệt đầu có vai trò trong việc xác định số thai cũng như đánh giá tình trạng nhau thai và dây rốn. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Một mục tiêu khác là đánh giá tuổi thai. Các phép đo của thai trong giai đoạn đầu có thể giúp bác sĩ ước tính tuổi thai và ngày dự sinh chính xác hơn so với chỉ dựa vào ngày kinh cuối trong một số trường hợp. NHS cũng ghi nhận siêu âm xác định tuổi thai được sử dụng để ước tính ngày dự sinh dựa trên kích thước thai. nhs.uk
Nếu mẹ đang quan tâm đến siêu âm thai lần đầu thường được thực hiện khi nào vì muốn thực hiện kiểm tra độ mờ da gáy, cần lưu ý đây là một mốc khác với siêu âm thai rất sớm.
Đo độ mờ da gáy thường được thực hiện trong khoảng 11+0 đến 13+6 tuần, khi thai đạt kích thước phù hợp. Đây là một trong những dấu hiệu siêu âm được sử dụng trong sàng lọc nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể, chứ bản thân độ mờ da gáy không phải là xét nghiệm chẩn đoán bệnh lý di truyền. nhs.uk
Ở thời điểm 11–14 tuần, bác sĩ còn có thể đánh giá thêm một số cấu trúc của thai, bánh nhau và dây rốn. Tuy nhiên, ngay cả một kết quả siêu âm tam cá nguyệt đầu bình thường cũng không có nghĩa là tất cả bất thường hình thái đã được loại trừ. Một số bất thường chỉ có thể quan sát rõ hơn khi thai lớn hơn. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Phương pháp siêu âm sẽ được lựa chọn tùy vào tuổi thai, tư thế tử cung, chất lượng hình ảnh và mục tiêu kiểm tra.
Trong giai đoạn rất sớm, thai còn nhỏ nên siêu âm qua đường âm đạo có thể giúp quan sát tử cung và túi thai rõ hơn trong một số trường hợp. Khi thai lớn hơn, siêu âm qua thành bụng thường có thể cung cấp hình ảnh phù hợp cho việc đánh giá thai.
Việc lựa chọn phương pháp không nên dựa trên suy nghĩ rằng siêu âm qua đường âm đạo “tốt hơn” hay siêu âm bụng “an toàn hơn”. Bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp phù hợp với tuổi thai và câu hỏi lâm sàng cần giải đáp.
Không phải cứ que thử thai dương tính là bắt buộc phải siêu âm ngay lập tức. Nếu mẹ hoàn toàn khỏe mạnh, không đau bụng, không ra máu và đã ước tính được tuổi thai, bác sĩ có thể sắp xếp lịch khám và siêu âm phù hợp.
Ngược lại, nếu xuất hiện đau bụng, đặc biệt đau nhiều hoặc đau lệch một bên, ra máu âm đạo bất thường, choáng, ngất hoặc các triệu chứng khiến mẹ lo lắng, mẹ nên đi khám sớm thay vì chờ đến mốc siêu âm định kỳ. Trong những trường hợp này, mục tiêu của siêu âm không chỉ là “xem em bé” mà còn là đánh giá tình trạng thai và tìm nguyên nhân của triệu chứng.
Đây cũng là lý do không nên chỉ dựa vào một mốc tuần thai cố định khi quyết định thời điểm siêu âm. Cùng một tuổi thai nhưng nhu cầu kiểm tra của mỗi người có thể hoàn toàn khác nhau.
Sau lần kiểm tra ban đầu, lịch siêu âm tiếp theo sẽ phụ thuộc vào tuổi thai, kết quả lần trước và tình trạng sức khỏe của mẹ.
Mốc 11–14 tuần thường có vai trò quan trọng trong đánh giá thai kỳ ở tam cá nguyệt đầu. Sau đó, siêu âm hình thái thai nhi ở tam cá nguyệt thứ hai, thường khoảng 18–22 tuần, giúp khảo sát chi tiết hơn về cấu trúc và sự phát triển của thai. NHS hiện cũng ghi nhận siêu âm giữa thai kỳ thường được thực hiện trong khoảng 18–21 tuần. nhs.uk
Vì vậy, nếu lần siêu âm đầu tiên cho kết quả bình thường, mẹ vẫn cần tiếp tục khám thai và thực hiện các lần siêu âm, xét nghiệm sàng lọc được bác sĩ chỉ định. Không nên hiểu rằng một lần siêu âm tốt có thể thay thế toàn bộ quá trình theo dõi thai kỳ.
Hiện nay, nhiều mẹ quan tâm đến Siêu âm 5D ở Gò Vấp vì muốn quan sát hình ảnh em bé rõ nét hơn. Tuy nhiên, khi lựa chọn một lần siêu âm, điều quan trọng nhất vẫn là mục tiêu y khoa của cuộc kiểm tra và người thực hiện.
Các công nghệ tạo hình ảnh như 3D, 4D hoặc 5D có thể giúp hình ảnh thai nhi trực quan và sinh động hơn, nhưng không có nghĩa là cứ sử dụng công nghệ hình ảnh cao hơn thì sẽ thay thế được mọi loại siêu âm chuyên môn. Chẳng hạn, đánh giá độ mờ da gáy, sự phát triển của thai, hình thái thai nhi hoặc Doppler đều có mục tiêu và tiêu chí đánh giá riêng.
ISUOG cũng nhấn mạnh rằng siêu âm tam cá nguyệt đầu không thay thế cho siêu âm khảo sát hình thái ở giai đoạn giữa thai kỳ. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Nếu mẹ vừa biết mình mang thai, việc đăng ký Khám thai Gò Vấp sớm có thể giúp bác sĩ xác định tuổi thai, đánh giá sức khỏe ban đầu và xây dựng lịch theo dõi phù hợp.
Đặc biệt, mẹ không nên tự trì hoãn việc thăm khám nếu có đau bụng, ra máu âm đạo, chóng mặt hoặc ngất, đau vai bất thường kèm đau bụng hay các triệu chứng khiến mẹ cảm thấy không khỏe. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cần đánh giá sớm thay vì chờ đến mốc siêu âm định kỳ.
Với thai kỳ không có triệu chứng bất thường, mẹ có thể trao đổi với bác sĩ để lựa chọn thời điểm siêu âm phù hợp. Điều quan trọng không phải là cố gắng siêu âm càng nhiều càng tốt mà là thực hiện đúng thời điểm, đúng mục tiêu và theo dõi xuyên suốt thai kỳ.
Vậy siêu âm thai lần đầu thường được thực hiện khi nào? Câu trả lời phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng thai kỳ. Siêu âm có thể được thực hiện khá sớm, thường trong những tuần đầu sau khi phát hiện mang thai, nếu cần xác định vị trí và tình trạng phát triển ban đầu của thai. Với thai kỳ ổn định chưa từng siêu âm trước đó, ISUOG khuyến nghị thực hiện siêu âm tam cá nguyệt đầu trong khoảng 11+0 đến 14+0 tuần, đây cũng là giai đoạn có thể đánh giá tuổi thai, số lượng thai và thực hiện một số nội dung sàng lọc phù hợp. Hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế
Mỗi lần siêu âm có một mục tiêu khác nhau và không một lần kiểm tra nào có thể thay thế toàn bộ quá trình chăm sóc thai kỳ. Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến việc “bao nhiêu tuần thì siêu âm”, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để xác định lịch khám và siêu âm phù hợp với tuổi thai, sức khỏe của mẹ và sự phát triển của em bé.
Gợi ý ảnh trong bài: Hình mẹ bầu đang thực hiện siêu âm thai trong tam cá nguyệt đầu, bác sĩ quan sát màn hình siêu âm và tư vấn kết quả.
