Mẹ bầu có nên ăn đồ ngọt thường xuyên? Tìm hiểu ảnh hưởng của đường đến thai kỳ, cách ăn đồ ngọt hợp lý và những trường hợp cần đặc biệt lưu ý.
Trong thai kỳ, cảm giác thèm đồ ngọt khá phổ biến. Một ly trà sữa, vài miếng bánh ngọt, chocolate hay món chè yêu thích có thể giúp mẹ cảm thấy dễ chịu hơn, nhất là trong những thời điểm cơ thể mệt mỏi hoặc thay đổi khẩu vị.
Tuy nhiên, mẹ bầu có nên ăn đồ ngọt thường xuyên hay không lại là câu chuyện khác. Câu trả lời là không nên ăn thường xuyên hoặc dùng với lượng lớn, nhưng cũng không cần hiểu rằng mang thai đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn mọi món có vị ngọt.
Một chế độ ăn thai kỳ lành mạnh cần ưu tiên những thực phẩm giàu dinh dưỡng như rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu protein và các sản phẩm từ sữa phù hợp. Những thực phẩm chứa nhiều đường nhưng ít giá trị dinh dưỡng nên được sử dụng ít hơn.
Điều quan trọng không phải là mẹ bầu tuyệt đối không được ăn bánh hay chocolate, mà là tần suất, khẩu phần và tổng lượng đường trong cả ngày.
Đồ ngọt thường cung cấp nhiều năng lượng nhưng không mang lại lượng vitamin, khoáng chất, chất xơ hoặc protein tương ứng. Khi ăn thường xuyên, những thực phẩm này có thể chiếm chỗ của các món ăn giàu dinh dưỡng hơn trong khẩu phần hằng ngày.
Một vấn đề khác là đường dễ làm tổng lượng năng lượng đưa vào cơ thể tăng lên. Nếu mẹ ăn nhiều đồ ngọt bên cạnh các bữa chính mà không điều chỉnh tổng khẩu phần, việc tăng cân quá mức trong thai kỳ có thể xảy ra. Các hướng dẫn dinh dưỡng dành cho thai phụ đều nhấn mạnh việc đáp ứng nhu cầu năng lượng và dưỡng chất bằng thực phẩm giàu dinh dưỡng thay vì tập trung vào thực phẩm nhiều đường bổ sung.
Đồ uống có đường đặc biệt đáng lưu ý. Nước ngọt, trà sữa, cà phê pha nhiều đường, nước trái cây đóng chai hay các loại đồ uống ngọt có thể đưa vào cơ thể một lượng đường đáng kể nhưng lại không tạo cảm giác no tương xứng.
Vì vậy, nếu mẹ đang có thói quen uống một loại đồ uống ngọt mỗi ngày, việc giảm tần suất thường có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chỉ cố gắng “ăn ít bánh” nhưng vẫn uống đồ uống chứa nhiều đường.
Đây là một quan niệm khiến nhiều mẹ bầu lo lắng. Không thể nói rằng cứ ăn một chiếc bánh ngọt hay một món tráng miệng là thai nhi sẽ tăng cân quá mức.
Sự phát triển của thai nhi chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi thai, di truyền, chức năng nhau thai, sức khỏe của mẹ, tình trạng chuyển hóa và lượng dinh dưỡng tổng thể. Vì vậy, không nên quy sự phát triển của thai chỉ cho một loại thực phẩm.
Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều đường trong thời gian dài có thể góp phần làm tăng tổng năng lượng nạp vào và tăng cân mẹ quá mức. Đặc biệt, nếu lượng carbohydrate đơn giản chiếm tỷ lệ cao trong khẩu phần và đi kèm ít vận động, việc kiểm soát đường huyết có thể trở nên khó khăn hơn.
Do đó, thay vì quá lo lắng sau một lần ăn bánh hoặc uống một ly nước ngọt, mẹ nên quan tâm đến thói quen ăn uống tổng thể trong suốt thai kỳ.
Không hoàn toàn giống nhau.
Trái cây cũng chứa đường tự nhiên, chủ yếu là fructose và glucose, nhưng trái cây nguyên quả đồng thời cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất có lợi khác. Vì vậy, trái cây nguyên quả là một phần của chế độ ăn lành mạnh trong thai kỳ. NHS khuyến nghị mẹ bầu nên ăn nhiều loại trái cây và rau củ trong chế độ ăn hằng ngày.
Trong khi đó, bánh ngọt, kẹo, chocolate, nước ngọt và nhiều món tráng miệng công nghiệp thường chứa lượng đường tự do hoặc đường bổ sung cao, đồng thời có thể chứa nhiều chất béo và năng lượng.
Điều này không có nghĩa mẹ có thể ăn trái cây không giới hạn. Một chế độ ăn cân bằng vẫn cần chú ý khẩu phần và đa dạng thực phẩm.
Đặc biệt, nước ép trái cây không hoàn toàn tương đương với việc ăn trái cây nguyên quả. Khi trái cây được ép, lượng chất xơ và cấu trúc thực phẩm thay đổi, khiến việc tiêu thụ một lượng đường lớn trong thời gian ngắn trở nên dễ dàng hơn. NHS khuyến nghị hạn chế nước ép và sinh tố trái cây không đường ở mức khoảng 150 ml mỗi ngày.
Đây là vấn đề cần được hiểu đúng.
Tiểu đường thai kỳ không đơn giản là hậu quả của việc mẹ “ăn nhiều bánh kẹo”. Tình trạng này liên quan đến những thay đổi hormone trong thai kỳ, khả năng đáp ứng insulin của cơ thể, yếu tố di truyền, cân nặng và nhiều yếu tố nguy cơ khác.
Tuy nhiên, một chế độ ăn thường xuyên có nhiều đường và năng lượng dư thừa không phải là lựa chọn tốt cho việc kiểm soát chuyển hóa. Khi đã được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ, việc điều chỉnh chế độ ăn trở nên đặc biệt quan trọng. NHS cho biết thay đổi chế độ ăn có thể giúp kiểm soát đường huyết; người bệnh thường được hướng dẫn ăn đều các bữa, lựa chọn carbohydrate có chỉ số đường huyết thấp hơn và tránh thực phẩm nhiều đường.
Vì vậy, nếu mẹ được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ, không nên tự áp dụng chế độ “nhịn tinh bột” hoặc “nhịn hoàn toàn đường” một cách cực đoan. Chế độ ăn nên được cá nhân hóa theo đường huyết, tuổi thai, cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Nếu mẹ khỏe mạnh và không có chống chỉ định đặc biệt, một lượng nhỏ món ngọt thỉnh thoảng vẫn có thể xuất hiện trong chế độ ăn.
Cách đơn giản là xem đồ ngọt như món ăn thêm, chứ không phải nguồn năng lượng chính trong ngày. Một phần bánh nhỏ sau bữa ăn có thể hợp lý hơn việc liên tục nhâm nhi bánh kẹo hoặc đồ uống có đường giữa các bữa.
Mẹ cũng nên ưu tiên những món có giá trị dinh dưỡng cao hơn. Chẳng hạn, sữa chua ít đường kết hợp với trái cây nguyên quả và một lượng nhỏ các loại hạt có thể cung cấp protein, canxi, chất xơ và chất béo tốt, thay vì chỉ sử dụng bánh kẹo.
Khi mua thực phẩm đóng gói, mẹ có thể đọc bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng để nhận biết lượng đường. Đường có thể xuất hiện dưới nhiều tên khác nhau như sucrose, glucose, fructose, syrup, molasses hoặc honey.
Không có một con số duy nhất áp dụng cho mọi thai phụ về tổng lượng “đường” trong thực phẩm, bởi đường tự nhiên trong trái cây, sữa và đường tự do không hoàn toàn giống nhau về ý nghĩa dinh dưỡng.
Một số hướng dẫn sức khỏe cộng đồng khuyến nghị người trưởng thành hạn chế đường tự do ở mức không quá khoảng 30 g mỗi ngày. Đường tự do bao gồm đường được thêm vào thực phẩm và đồ uống, đồng thời có thể bao gồm đường tự nhiên trong mật ong, siro và nước ép trái cây.
Mức này có thể được sử dụng như một mốc tham khảo để mẹ hình dung việc tiêu thụ đường, nhưng không nên biến thành mục tiêu cứng nhắc khiến mẹ phải tính toán từng gram đường trong mọi loại thực phẩm. Điều quan trọng hơn vẫn là xây dựng chế độ ăn đa dạng và hạn chế các nguồn đường bổ sung thường xuyên.
Các loại nước ngọt có đường, trà sữa nhiều đường, bánh kem, bánh quy, kẹo, chocolate nhiều đường, kem và các món tráng miệng chứa nhiều đường nên được sử dụng với tần suất vừa phải.
Trong đó, đồ uống có đường là nhóm cần đặc biệt lưu ý vì chúng thường dễ uống với số lượng lớn nhưng lại ít tạo cảm giác no. Việc thay thế nước ngọt bằng nước lọc, sữa không đường hoặc đồ uống không thêm đường có thể là một thay đổi đơn giản nhưng hữu ích.
Mẹ không nhất thiết phải chọn tất cả sản phẩm có nhãn “không đường”. Một số sản phẩm có thể chứa chất tạo ngọt hoặc thành phần khác và vẫn cần được sử dụng phù hợp. Nếu mẹ có bệnh lý chuyển hóa hoặc đang được theo dõi đường huyết, nên hỏi bác sĩ về lựa chọn đồ uống và thực phẩm phù hợp.
Thèm ngọt không có nghĩa cơ thể đang thiếu đường và cần bổ sung thật nhiều bánh kẹo.
Mẹ có thể thử ăn trái cây nguyên quả, sữa chua không đường hoặc ít đường kết hợp trái cây, một lượng nhỏ các loại hạt, hoặc lựa chọn món tráng miệng có khẩu phần nhỏ hơn. Việc ăn đủ bữa chính với protein, chất xơ và carbohydrate phù hợp cũng giúp hạn chế tình trạng quá đói rồi tìm đến những món nhiều đường.
Một bữa sáng đầy đủ cũng có thể giúp giảm thói quen ăn vặt bằng các món nhiều chất béo và đường trong ngày. NHS khuyến nghị duy trì chế độ ăn đa dạng, cân bằng thay vì loại bỏ hoàn toàn những món yêu thích.
Nếu đã được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ, mẹ không nên tự ý ăn đồ ngọt thường xuyên như trước khi mang thai.
Tuy nhiên, “kiểm soát đường huyết” không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn mọi carbohydrate. Điều quan trọng là kiểm soát tổng lượng và loại carbohydrate, phân bố lượng ăn trong ngày, kết hợp với protein, chất xơ và lựa chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết phù hợp.
Trong trường hợp này, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể dựa vào kết quả đường huyết để hướng dẫn khẩu phần cụ thể. Nếu đường huyết vẫn không đạt mục tiêu dù đã điều chỉnh ăn uống và vận động phù hợp, một số thai phụ có thể cần điều trị bằng thuốc theo chỉ định.
Nếu mẹ có tiền sử tiểu đường thai kỳ, thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc từng được bác sĩ đánh giá có nguy cơ rối loạn đường huyết, việc kiểm soát chế độ ăn càng cần được chú ý.
Ngoài ra, nếu trong quá trình khám thai bác sĩ nhận thấy đường huyết bất thường hoặc thai có những vấn đề cần theo dõi về tăng trưởng, mẹ không nên tự điều chỉnh chế độ ăn dựa trên kinh nghiệm truyền miệng.
Việc khám thai Gò Vấp định kỳ giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi, đồng thời phát hiện những vấn đề cần can thiệp sớm.
Thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi mẹ bầu có nên ăn đồ ngọt thường xuyên, mẹ nên nhìn chế độ ăn thai kỳ ở góc độ tổng thể.
Một khẩu phần hợp lý nên có sự cân bằng giữa rau củ, trái cây, nguồn carbohydrate giàu chất xơ, protein, chất béo lành mạnh và thực phẩm cung cấp canxi. Các hướng dẫn dinh dưỡng thai kỳ đều nhấn mạnh việc lựa chọn thực phẩm giàu dưỡng chất thay vì dành quá nhiều năng lượng cho thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo bão hòa hoặc muối.
Mẹ cũng không cần “ăn cho hai người”. Nhu cầu năng lượng tăng lên trong thai kỳ nhưng không có nghĩa lượng thức ăn phải tăng gấp đôi. NHS cũng nhấn mạnh rằng phụ nữ mang thai không cần ăn cho hai, đặc biệt không nên dùng quan niệm này để biện minh cho việc ăn quá nhiều bánh kẹo hoặc thực phẩm giàu năng lượng.
Vậy mẹ bầu có nên ăn đồ ngọt thường xuyên? Câu trả lời là không nên duy trì thói quen ăn đồ ngọt thường xuyên hoặc với khẩu phần lớn, nhưng mẹ cũng không cần kiêng tuyệt đối nếu sức khỏe bình thường.
Một chiếc bánh nhỏ hoặc món tráng miệng yêu thích thỉnh thoảng không phải là vấn đề đáng lo. Điều quan trọng là mẹ kiểm soát tần suất, khẩu phần và đặc biệt hạn chế đồ uống nhiều đường. Thay vào đó, hãy ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng để đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và thai nhi.
Nếu mẹ đang mang thai và băn khoăn về cân nặng, đường huyết, chế độ ăn hoặc sự phát triển của em bé, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ trong các lần khám định kỳ. Khi cần đánh giá hình ảnh thai nhi, Siêu âm 5D ở Gò Vấp có thể được thực hiện theo chỉ định phù hợp, nhưng siêu âm không thay thế việc đánh giá dinh dưỡng và đường huyết của mẹ.
NHS – Healthy eating in pregnancy: hướng dẫn về chế độ ăn cân bằng, thực phẩm nên ưu tiên và hạn chế trong thai kỳ.
NHS – How to cut down on sugar in your diet: thông tin về đường tự do và cách giảm lượng đường trong chế độ ăn.
NHS – Sugar: the facts: phân biệt đường tự nhiên trong thực phẩm với đường tự do và khuyến nghị hạn chế đường.
NHS – Gestational diabetes: Treatment: nguyên tắc ăn uống và kiểm soát đường huyết khi mắc tiểu đường thai kỳ.
Dietary Guidelines for Americans – Women Who Are Pregnant or Lactating: khuyến nghị ưu tiên thực phẩm giàu dưỡng chất thay vì thực phẩm nhiều đường bổ sung.
