Nhau tiền đạo là tình trạng bánh nhau nằm thấp và che một phần hoặc toàn bộ cổ tử cung. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu, cách theo dõi và phương pháp sinh.
Trong quá trình mang thai, vị trí của bánh nhau là một trong những thông tin được bác sĩ quan tâm khi siêu âm. Bởi bánh nhau không chỉ đảm nhiệm vai trò cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai nhi mà vị trí của bánh nhau còn có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển dạ và sinh nở.
Một số mẹ bầu được thông báo rằng bánh nhau nằm thấp hoặc nhau tiền đạo sau lần siêu âm giữa thai kỳ. Điều này dễ khiến mẹ lo lắng, đặc biệt khi nghe đến nguy cơ chảy máu hoặc phải sinh mổ.
Vậy nhau tiền đạo là gì và cần theo dõi như thế nào?
Nhau tiền đạo là tình trạng bánh nhau nằm ở phần dưới của tử cung và che phủ cổ tử cung, tức đường ra của em bé. Cần phân biệt nhau tiền đạo với nhau bám thấp, khi bánh nhau nằm gần cổ tử cung nhưng chưa che phủ cổ tử cung. Theo ISUOG, thuật ngữ placenta previa nên được dùng khi bánh nhau che cổ tử cung, còn bánh nhau nằm gần cổ tử cung được gọi là low-lying placenta. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Điều quan trọng là vị trí bánh nhau được phát hiện giữa thai kỳ không phải lúc nào cũng giữ nguyên cho đến lúc sinh. Nhiều trường hợp bánh nhau nằm thấp ở thời điểm siêu âm 20 tuần nhưng sau đó không còn nằm thấp khi thai lớn dần. Royal College of OBGYN
Hai khái niệm này thường bị sử dụng lẫn nhau nhưng về chuyên môn có sự khác biệt.
Nhau bám thấp là khi mép bánh nhau nằm gần cổ tử cung, thường được định nghĩa là cách lỗ trong cổ tử cung dưới 20 mm ở giai đoạn cuối thai kỳ. Trong khi đó, nhau tiền đạo là khi bánh nhau che phủ cổ tử cung. Royal College of OBGYN
Sự khác biệt này rất quan trọng bởi vị trí của mép bánh nhau so với cổ tử cung có thể ảnh hưởng đến phương pháp sinh.
Nếu bánh nhau vẫn che cổ tử cung khi thai gần đủ tháng, đường ra của em bé có thể bị cản trở và nguy cơ chảy máu khi chuyển dạ tăng lên. Khi đó, bác sĩ thường sẽ lên kế hoạch sinh mổ.
Ngược lại, nếu bánh nhau không còn che cổ tử cung và khoảng cách giữa mép bánh nhau với cổ tử cung đủ an toàn, phương pháp sinh có thể được cân nhắc dựa trên toàn bộ tình trạng của mẹ và thai.
Nguyên nhân chính xác khiến bánh nhau bám thấp hoặc che cổ tử cung không phải lúc nào cũng xác định được.
Tuy nhiên, một số yếu tố có thể làm tăng khả năng gặp tình trạng này. Đáng chú ý là tiền sử sinh mổ hoặc phẫu thuật trên tử cung, bởi vùng sẹo trên tử cung có thể ảnh hưởng đến vị trí làm tổ và sự phát triển của bánh nhau. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nhau tiền đạo cũng được ghi nhận thường gặp hơn ở một số phụ nữ từng điều trị hỗ trợ sinh sản hoặc có một số yếu tố nguy cơ khác. Tuy nhiên, mẹ không nên tự kết luận rằng mình bị nhau tiền đạo vì đã từng sinh mổ hay thực hiện IVF. Đây chỉ là những yếu tố làm tăng nguy cơ chứ không phải nguyên nhân chắc chắn.
Đặc biệt, không có tư thế nằm, món ăn hay hoạt động thông thường nào được chứng minh có thể khiến bánh nhau “di chuyển” xuống hoặc lên theo ý muốn của mẹ.
Vị trí bánh nhau thường được quan sát trong các lần siêu âm thai, đặc biệt là siêu âm hình thái giữa thai kỳ khoảng 18–22 tuần.
Nếu phát hiện bánh nhau nằm thấp trong lần siêu âm này, mẹ không nên quá hoảng sợ. Theo RCOG, khoảng 9 trên 10 trường hợp bánh nhau nằm thấp ở lần siêu âm 20 tuần sẽ không còn nằm thấp ở lần kiểm tra tiếp theo. Royal College of OBGYN
Điều này xảy ra do khi tử cung phát triển, vị trí tương đối của bánh nhau so với cổ tử cung thay đổi. Vì vậy, cách nói “nhau thai di chuyển lên” thường được sử dụng trong đời sống, nhưng thực tế bánh nhau không tự bò hoặc di chuyển trong tử cung. Sự phát triển của tử cung và sự thay đổi vị trí tương đối của bánh nhau khiến mép bánh nhau ngày càng cách xa cổ tử cung hơn.
Chính vì vậy, một kết quả siêu âm giữa thai kỳ cần được đặt trong bối cảnh tuổi thai và kế hoạch theo dõi tiếp theo.
Có thể.
Đây là điều mẹ bầu cần biết để tránh lo lắng quá mức khi lần siêu âm giữa thai kỳ cho thấy bánh nhau nằm thấp.
Rất nhiều trường hợp bánh nhau nằm thấp ở khoảng 20 tuần sẽ không còn nằm thấp vào cuối thai kỳ. Tuy nhiên, khả năng này phụ thuộc vào vị trí ban đầu của bánh nhau. Những trường hợp bánh nhau che phủ hoàn toàn hoặc một phần cổ tử cung thường ít có khả năng “rời xa” cổ tử cung hơn so với bánh nhau chỉ nằm gần cổ tử cung. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Ngoài ra, tiền sử mổ lấy thai và một số đặc điểm của bánh nhau cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tình trạng này còn tồn tại ở cuối thai kỳ.
Do đó, bác sĩ thường không vội kết luận phương pháp sinh chỉ dựa trên kết quả siêu âm khi thai còn quá nhỏ.
Dấu hiệu điển hình khiến bác sĩ nghĩ đến nhau tiền đạo là chảy máu âm đạo trong nửa sau thai kỳ, thường có đặc điểm là chảy máu không đau.
Tình trạng chảy máu có thể xuất hiện tự nhiên hoặc xảy ra sau quan hệ tình dục, chuyển dạ hay một số tác động liên quan đến cổ tử cung. Tuy nhiên, không phải mẹ nào có nhau tiền đạo cũng bị chảy máu trước khi sinh. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Đây là điểm rất quan trọng: không có chảy máu không có nghĩa là nhau tiền đạo không cần theo dõi.
Một số trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ qua siêu âm.
Ngược lại, nếu mẹ đã được chẩn đoán nhau tiền đạo hoặc nhau bám thấp mà xuất hiện chảy máu âm đạo, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Không nên chờ đến lịch khám tiếp theo, bởi chảy máu do nhau tiền đạo đôi khi có thể xảy ra đột ngột và lượng máu nhiều. Royal College of OBGYN
Nhau tiền đạo cần được theo dõi cẩn thận vì biến chứng đáng quan tâm nhất là xuất huyết trước sinh hoặc trong quá trình sinh.
Khi bánh nhau nằm ngay phía trên hoặc che cổ tử cung, sự thay đổi của cổ tử cung khi bước vào chuyển dạ có thể làm tổn thương các mạch máu ở bánh nhau và gây chảy máu.
Chảy máu nhiều có thể gây thiếu máu cho mẹ và trong trường hợp nghiêm trọng có thể cần truyền máu. Đồng thời, tình trạng chảy máu cũng làm tăng nguy cơ sinh non. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mẹ được chẩn đoán nhau tiền đạo là chắc chắn sẽ gặp biến chứng nghiêm trọng. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào vị trí bánh nhau, mức độ che phủ cổ tử cung, tuổi thai, tiền sử phẫu thuật tử cung, tình trạng chảy máu và các yếu tố sản khoa khác.
Vì vậy, điều quan trọng là phát hiện sớm và có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Nếu bánh nhau được phát hiện nằm thấp ở siêu âm giữa thai kỳ, bác sĩ thường sẽ lên lịch kiểm tra lại trong tam cá nguyệt thứ ba.
ISUOG cho biết trường hợp nghi ngờ nhau tiền đạo hoặc bánh nhau nằm thấp ở quý II cần được đánh giá lại vị trí bánh nhau trong quý III. Một cách tiếp cận thường được sử dụng là siêu âm lại khoảng 32 tuần, sau đó đánh giá thêm khoảng 36 tuần nếu bánh nhau vẫn còn thấp hoặc che cổ tử cung. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
RCOG cũng khuyến nghị nếu bánh nhau nằm thấp tại siêu âm 20 tuần, mẹ thường được hẹn kiểm tra lại khoảng 32 tuần; nếu vẫn còn thấp thì tiếp tục siêu âm khoảng 36 tuần để quyết định phương pháp sinh. Royal College of OBGYN
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng siêu âm đầu dò âm đạo để xác định chính xác khoảng cách từ mép bánh nhau đến lỗ trong cổ tử cung.
Điều này có thể khiến một số mẹ lo lắng nhưng siêu âm đầu dò được xem là phương pháp an toàn khi đánh giá vị trí bánh nhau. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nhiều mẹ nghe đến việc đưa đầu dò vào âm đạo sẽ lo rằng phương pháp này có thể làm bánh nhau chảy máu.
Tuy nhiên, khi được thực hiện đúng kỹ thuật bởi nhân viên y tế có chuyên môn, siêu âm đầu dò âm đạo được sử dụng an toàn để xác định vị trí bánh nhau, kể cả trong trường hợp nghi ngờ nhau tiền đạo. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Điểm quan trọng là siêu âm đầu dò khác với việc tự ý đưa ngón tay hoặc dụng cụ vào âm đạo. Nếu mẹ đang có nhau tiền đạo hoặc nghi ngờ nhau tiền đạo, không nên tự thực hiện bất kỳ thao tác kiểm tra nào tại nhà.
Việc thăm khám cần được thực hiện theo chỉ định và bởi bác sĩ hoặc nhân viên y tế phù hợp.
Không phải mọi trường hợp bánh nhau nằm thấp đều có cùng một mức độ hạn chế hoạt động.
Nếu mẹ có nhau tiền đạo, đặc biệt nếu đã từng chảy máu, có cơn gò hoặc có nguy cơ sinh non, bác sĩ có thể đưa ra những khuyến cáo riêng về hoạt động thể chất và quan hệ tình dục.
RCOG lưu ý rằng chảy máu do nhau tiền đạo có thể xảy ra sau quan hệ tình dục. Vì vậy, mẹ được chẩn đoán nhau tiền đạo cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ theo dõi về việc có cần kiêng quan hệ hoặc hạn chế hoạt động nào hay không, thay vì tự áp dụng một quy tắc giống nhau cho mọi thai kỳ. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Đặc biệt, nếu đã xuất hiện chảy máu âm đạo, đau bụng hoặc cơn co tử cung, mẹ cần được đánh giá y tế và tuân thủ hướng dẫn cụ thể.
Đây là câu hỏi rất nhiều mẹ quan tâm.
Nếu bánh nhau vẫn che cổ tử cung ở cuối thai kỳ, sinh thường thường không phải lựa chọn an toàn vì bánh nhau có thể cản đường ra của em bé và nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng tăng lên. Trong trường hợp nhau tiền đạo được xác nhận, bác sĩ thường lên kế hoạch sinh mổ. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Tuy nhiên, nếu ban đầu chỉ là bánh nhau nằm thấp và đến cuối thai kỳ mép bánh nhau đã cách xa cổ tử cung ở mức phù hợp, khả năng sinh ngả âm đạo có thể được cân nhắc.
RCOG cho biết nếu tại thời điểm khoảng 36 tuần, mép bánh nhau cách lỗ trong cổ tử cung hơn 20 mm, sinh ngả âm đạo có thể được lựa chọn; nếu khoảng cách dưới 20 mm, sinh mổ thường được xem là phương án an toàn hơn. Quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên đánh giá của bác sĩ và tình trạng thực tế của mẹ và thai. Royal College of OBGYN
Thời điểm sinh không giống nhau cho mọi trường hợp.
Với nhau tiền đạo không biến chứng, ISUOG cho biết sinh mổ chủ động thường được lên kế hoạch trong khoảng 36–38 tuần, tùy tình trạng cụ thể và phác đồ của cơ sở sản khoa. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
RCOG đưa ra khoảng thời gian thường gặp là 36–37 tuần nếu không có tình trạng chảy máu nặng hoặc tái diễn; nếu mẹ chảy máu nhiều hoặc tái diễn, thời điểm sinh có thể phải sớm hơn. Royal College of OBGYN
Vì vậy, mẹ không nên tự đặt một mốc sinh cố định chỉ dựa trên thông tin trên internet. Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi thai, số lần chảy máu, tình trạng thai nhi, vị trí bánh nhau và khả năng xảy ra xuất huyết khi quyết định thời điểm sinh.
Một trường hợp đặc biệt cần được bác sĩ chú ý là nhau tiền đạo đi kèm sẹo mổ lấy thai cũ.
Sự kết hợp này làm tăng nguy cơ nhau cài răng lược – placenta accreta spectrum (PAS), tức bánh nhau bám bất thường và có thể xâm lấn sâu vào thành tử cung. Đây là tình trạng có thể gây chảy máu rất nhiều khi sinh và cần được phát hiện, chuẩn bị kế hoạch chăm sóc phù hợp. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nếu mẹ từng sinh mổ và hiện tại được phát hiện bánh nhau nằm thấp, bác sĩ có thể đánh giá kỹ hơn vị trí bánh nhau và những dấu hiệu gợi ý PAS trên siêu âm.
Không phải cứ từng sinh mổ và có nhau bám thấp là chắc chắn bị nhau cài răng lược. Tuy nhiên, đây là nhóm cần được theo dõi cẩn thận hơn.
Điều đầu tiên mẹ nên làm là giữ bình tĩnh và tuân thủ lịch theo dõi của bác sĩ.
Nếu phát hiện bánh nhau nằm thấp ở khoảng 20 tuần, chưa nên tự kết luận rằng mình chắc chắn phải sinh mổ. Nhiều trường hợp sẽ thay đổi vị trí tương đối khi tử cung lớn dần.
Mẹ cũng nên lưu ý mọi dấu hiệu chảy máu âm đạo. Nếu xuất hiện máu dù ít hay nhiều, đặc biệt khi đã được chẩn đoán nhau tiền đạo, cần liên hệ cơ sở sản khoa để được hướng dẫn. Khi có chảy máu nhiều, đau bụng, cơn gò hoặc cảm thấy không ổn, cần đến cơ sở y tế ngay. Royal College of OBGYN
Bên cạnh đó, mẹ nên trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung sắt nếu cần để hạn chế nguy cơ thiếu máu, bởi những trường hợp nhau tiền đạo có chảy máu có thể mất máu đáng kể. RCOG khuyến nghị chú ý phòng ngừa và phát hiện thiếu máu trong quá trình theo dõi. Royal College of OBGYN
Nếu mẹ đang tìm Siêu âm 5D ở Gò Vấp, cần hiểu rằng điều quan trọng khi đánh giá nhau tiền đạo không nằm ở việc hình ảnh có “đẹp” hay không mà ở khả năng xác định chính xác vị trí bánh nhau so với cổ tử cung.
Siêu âm sản khoa có thể đánh giá vị trí bánh nhau, thai nhi, nước ối và nhiều thông số khác. Trong trường hợp cần xác định chính xác khoảng cách giữa mép bánh nhau và cổ tử cung, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm đầu dò âm đạo. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Do đó, mẹ không cần thực hiện siêu âm liên tục chỉ để kiểm tra xem bánh nhau đã “lên” hay chưa. Lịch kiểm tra nên dựa trên tuổi thai và tình trạng cụ thể.
Quan trọng hơn, nếu đã được chẩn đoán nhau tiền đạo, mẹ cần được bác sĩ sản khoa theo dõi xuyên suốt thay vì chỉ quan tâm đến hình ảnh siêu âm.
Nếu mẹ có nhau tiền đạo hoặc nhau bám thấp, chảy máu âm đạo trong nửa sau thai kỳ là dấu hiệu cần được đánh giá y tế.
Đặc biệt, mẹ không nên chờ đến ngày hẹn nếu máu ra nhiều, xuất hiện cơn gò, đau bụng hoặc có dấu hiệu chuyển dạ. RCOG khuyến cáo người có nhau bám thấp cần liên hệ bệnh viện ngay khi có chảy máu âm đạo, cơn co hoặc đau. Royal College of OBGYN
Trong một số trường hợp, chảy máu có thể xảy ra đột ngột ngay cả khi trước đó mẹ hoàn toàn không có triệu chứng. Vì vậy, bác sĩ có thể tư vấn kế hoạch dự phòng riêng, đặc biệt với những trường hợp nhau tiền đạo kéo dài đến tam cá nguyệt thứ ba.
Nếu mẹ đang tìm nơi khám thai Gò Vấp, khi được phát hiện bánh nhau nằm thấp hoặc nghi ngờ nhau tiền đạo, mẹ nên lựa chọn cơ sở có bác sĩ sản khoa có thể theo dõi vị trí bánh nhau qua nhiều mốc thai kỳ.
Một kết quả siêu âm ở tuần 20 chưa đủ để quyết định phương pháp sinh. Bác sĩ cần theo dõi lại vị trí bánh nhau ở tam cá nguyệt thứ ba, đặc biệt khoảng 32 tuần và có thể 36 tuần nếu bánh nhau vẫn nằm thấp. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Việc theo dõi liên tục cũng giúp bác sĩ đánh giá thêm những yếu tố quan trọng như sự phát triển của thai nhi, lượng nước ối, tình trạng chảy máu của mẹ và nguy cơ nhau cài răng lược nếu có tiền sử phẫu thuật tử cung.
Vậy nhau tiền đạo là gì và cần theo dõi như thế nào?
Nhau tiền đạo là tình trạng bánh nhau nằm ở phần thấp của tử cung và che phủ cổ tử cung. Đây là tình trạng cần được theo dõi vì có thể gây chảy máu trong thai kỳ và ảnh hưởng đến phương pháp sinh. Tuy nhiên, nếu phát hiện bánh nhau nằm thấp ở giữa thai kỳ, mẹ không nên quá lo lắng, bởi phần lớn trường hợp sẽ không còn nằm thấp khi thai lớn hơn. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Thông thường, bác sĩ sẽ đánh giá lại vị trí bánh nhau ở khoảng 32 tuần và tiếp tục kiểm tra khoảng 36 tuần nếu bánh nhau vẫn còn thấp. Siêu âm đầu dò có thể được sử dụng để xác định chính xác khoảng cách từ mép bánh nhau đến cổ tử cung. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nếu bánh nhau vẫn che cổ tử cung ở cuối thai kỳ, sinh mổ thường là lựa chọn an toàn hơn. Ngược lại, nếu bánh nhau đã cách xa cổ tử cung đủ mức, bác sĩ có thể cân nhắc sinh ngả âm đạo tùy từng trường hợp.
Quan trọng nhất, nếu mẹ được chẩn đoán nhau tiền đạo mà xuất hiện chảy máu âm đạo, đau bụng hoặc cơn gò, hãy liên hệ cơ sở sản khoa ngay để được kiểm tra. Việc theo dõi đúng lịch và có kế hoạch sinh phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể những rủi ro có thể xảy ra.
