Khi nào thai nhi bắt đầu hình thành tim? Tìm hiểu quá trình phát triển tim thai, thời điểm có hoạt động tim và khi nào siêu âm có thể quan sát được.
Ngay khi biết mình mang thai, rất nhiều mẹ bắt đầu quan tâm đến sự phát triển của em bé trong từng tuần. Một trong những câu hỏi được tìm kiếm nhiều là khi nào thai nhi bắt đầu hình thành tim? Bởi với nhiều gia đình, việc nhìn thấy hoạt động tim thai trên màn hình siêu âm là một dấu mốc đặc biệt trong những tuần đầu của thai kỳ.
Thực tế, tim là một trong những cơ quan phát triển tương đối sớm của phôi thai. Quá trình hình thành tim bắt đầu từ những tuần đầu tiên, khi mẹ có thể còn chưa nhận ra mình đã mang thai. Theo NHS, vào khoảng tuần thai thứ 5, cấu trúc tim nhỏ bắt đầu hình thành và hoạt động tim có thể bắt đầu xuất hiện vào thời điểm này. nhs.uk
Tuy nhiên, hình thành tim, bắt đầu có hoạt động tim và siêu âm nhìn thấy hoạt động tim là ba khái niệm không hoàn toàn giống nhau. Đây cũng là lý do một số mẹ siêu âm rất sớm chưa thấy hoạt động tim nhưng điều đó chưa chắc đồng nghĩa với thai kỳ bất thường.
Nếu tính theo tuổi thai được sử dụng trong sản khoa, quá trình phát triển tim bắt đầu rất sớm, vào khoảng tuần thứ 5 của thai kỳ. Ở giai đoạn này, phôi thai vẫn còn rất nhỏ và các cơ quan đang trải qua quá trình hình thành nhanh chóng.
NHS cho biết khoảng tuần thứ 5, “trái tim nhỏ” của phôi bắt đầu hình thành và có thể bắt đầu đập vào khoảng thời gian này. Lúc này, phôi chỉ dài khoảng vài milimet và hình dáng chưa giống một em bé hoàn chỉnh. nhs.uk
Điều này có nghĩa là khi mẹ vừa trễ kinh và thử que thử thai cho kết quả dương tính, tim của phôi thai đã bắt đầu bước vào quá trình phát triển. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ngay khi bước sang tuần thứ 5 thì siêu âm chắc chắn đã nhìn thấy tim thai.
Khả năng quan sát còn phụ thuộc vào tuổi thai thực tế, kích thước phôi, phương pháp siêu âm, chất lượng hình ảnh và vị trí của thai.
Tim không xuất hiện ngay dưới dạng một cơ quan hoàn chỉnh như ở em bé cuối thai kỳ. Quá trình phát triển diễn ra từng bước từ những cấu trúc rất đơn giản.
Trong giai đoạn đầu, các tế bào tạo tim hình thành và sắp xếp thành cấu trúc ống tim nguyên thủy. Sau đó, cấu trúc này tiếp tục thay đổi hình dạng, uốn cong và phân chia để dần hình thành các buồng tim, van tim và hệ thống mạch máu phức tạp hơn.
Đây là một quá trình phát triển rất nhanh. Vì vậy, khi siêu âm ở những tuần đầu, bác sĩ không đánh giá tim thai theo cách giống như siêu âm tim ở thai nhi lớn hơn. Mục tiêu ban đầu chủ yếu là xác định thai đang phát triển trong tử cung và có hoạt động tim phù hợp với tuổi thai hay chưa.
Đến các giai đoạn sau, cấu trúc tim ngày càng rõ hơn. Các hướng dẫn của ISUOG cho biết việc đánh giá tim thai trong tam cá nguyệt đầu có thể xem xét vị trí tim, trục tim và một số mặt cắt cơ bản; tuy nhiên, đánh giá chi tiết hơn về tim vẫn có vai trò quan trọng ở tam cá nguyệt thứ hai. ISUOG
Đây là câu hỏi thường đi cùng với thắc mắc khi nào thai nhi bắt đầu hình thành tim.
Hoạt động tim có thể bắt đầu rất sớm, nhưng thời điểm nhìn thấy được trên siêu âm không hoàn toàn cố định. Trong thực tế, hoạt động tim thường có thể được quan sát vào khoảng 6–7 tuần thai, đặc biệt khi sử dụng siêu âm đầu dò âm đạo trong trường hợp cần đánh giá thai sớm.
Một tài liệu hướng dẫn về siêu âm thai sớm của NHS ghi nhận ở khoảng 6 tuần có thể thấy túi thai và túi noãn hoàng, trong khi gần 7 tuần phôi thường đã có thể được nhìn thấy rõ hơn và hoạt động tim có thể quan sát được. Bệnh viện Hoàng gia Bath
Tại khoảng 7 tuần, phôi vẫn chỉ dài khoảng 1–2 cm nhưng hoạt động tim thường đã rõ hơn trên hình ảnh siêu âm. Đến khoảng 8 tuần, hoạt động tim thường có thể quan sát rõ và các cấu trúc cơ thể ban đầu cũng bắt đầu dễ nhận diện hơn. Bệnh viện Hoàng gia Bath
Do đó, nếu mẹ đi siêu âm quá sớm và chưa thấy hoạt động tim, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi lại sau một khoảng thời gian thay vì kết luận ngay rằng thai có vấn đề.
Một trong những nguyên nhân khiến mẹ lo lắng là siêu âm ở khoảng 5 tuần nhưng chưa thấy tim thai.
Điều này có thể hoàn toàn phù hợp với tuổi thai nếu phôi còn quá nhỏ. Ở khoảng tuần thứ 5, quá trình hình thành tim mới bắt đầu và kích thước phôi còn rất nhỏ. Ngay cả khi hoạt động tim đã bắt đầu, hình ảnh trên siêu âm vẫn có thể chưa đủ rõ để xác định.
Tuổi thai tính theo ngày kinh cuối cũng có thể không hoàn toàn trùng với tuổi phát triển thực tế của phôi. Nếu mẹ rụng trứng muộn hoặc chu kỳ kinh không đều, thai thực tế có thể nhỏ hơn so với tuổi thai được tính theo cách thông thường.
Vì vậy, một lần siêu âm rất sớm chưa thấy tim thai cần được bác sĩ đánh giá trong toàn bộ bối cảnh, thay vì chỉ dựa vào một con số tuần thai.
ISUOG cho biết siêu âm thai sớm có vai trò đánh giá túi thai, phôi, túi noãn hoàng, tử cung và các cấu trúc liên quan; siêu âm qua đường âm đạo có thể được sử dụng khi cần hình ảnh rõ hơn trong giai đoạn đầu. ISUOG
Khi thai phát triển lớn hơn, hoạt động tim và hình thái tim cũng dễ quan sát hơn.
Trong lần siêu âm tam cá nguyệt đầu khoảng 11–13 tuần 6 ngày, bác sĩ có thể đánh giá một số đặc điểm cơ bản của tim thai. ISUOG cho biết việc đánh giá tim ở giai đoạn này có thể bao gồm vị trí tim, trục tim và các mặt cắt như mặt cắt bốn buồng tim, trong những điều kiện phù hợp. ISUOG
Tuy nhiên, mẹ cần phân biệt giữa việc nhìn thấy tim đang hoạt động và khảo sát chi tiết cấu trúc tim.
Một lần siêu âm cho thấy tim thai đang đập không có nghĩa là tất cả các dị tật tim bẩm sinh đã được loại trừ. Một số bất thường chỉ có thể đánh giá tốt hơn khi thai lớn hơn hoặc cần siêu âm tim thai chuyên sâu.
Ở tam cá nguyệt đầu, bác sĩ có thể đánh giá một số dấu hiệu liên quan đến tim thai. Đây là một phần trong quá trình đánh giá thai sớm ở những cơ sở có chuyên môn phù hợp.
ISUOG cho biết đánh giá tim trong tam cá nguyệt đầu có thể giúp phát hiện một số trường hợp nghi ngờ bất thường tim và hỗ trợ lựa chọn những thai kỳ cần được đánh giá chuyên sâu hơn. Tuy nhiên, khảo sát tim ở giai đoạn này không thay thế siêu âm tim thai ở tam cá nguyệt thứ hai đối với những trường hợp có nguy cơ cao. Một số dị tật tim có thể tiến triển hoặc trở nên rõ hơn sau tam cá nguyệt đầu. ISUOG
Vì vậy, nếu bác sĩ phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc mẹ thuộc nhóm nguy cơ, mẹ có thể được tư vấn thực hiện siêu âm tim thai chuyên sâu vào thời điểm thích hợp.
Mốc siêu âm giữa thai kỳ, thường khoảng 18–22 tuần, có vai trò quan trọng trong đánh giá hình thái thai nhi. Đây cũng là thời điểm các cấu trúc tim đã phát triển đủ để có thể khảo sát chi tiết hơn.
ISUOG khuyến nghị việc sàng lọc tim thai cần đánh giá các mặt cắt phù hợp, trong đó có mặt cắt bốn buồng tim và các cấu trúc mạch máu lớn. Việc đánh giá chuyên sâu có thể được thực hiện khi có yếu tố nguy cơ hoặc phát hiện nghi ngờ trên siêu âm. ISUOG
Do đó, mẹ không nên chỉ dựa vào lần siêu âm 5–7 tuần để kết luận rằng tim thai hoàn toàn bình thường. Mỗi mốc siêu âm có mục tiêu riêng và cần được thực hiện theo quá trình phát triển của thai.
Khi hoạt động tim đã xuất hiện, nhịp tim của phôi thai tiếp tục thay đổi theo quá trình phát triển.
NHS ghi nhận vào khoảng tuần 5–6, khi hoạt động tim lần đầu có thể được phát hiện, nhịp tim có thể vào khoảng 110 lần/phút; sau đó tăng lên trong những tuần tiếp theo trước khi giảm dần về mức thấp hơn vào cuối thai kỳ. nhs.uk
Tuy nhiên, mẹ không nên tự lấy một con số nhịp tim riêng lẻ để đánh giá sức khỏe của thai. Bác sĩ sẽ xem xét nhịp tim trong mối liên hệ với tuổi thai, kích thước phôi, hình ảnh siêu âm và các dấu hiệu khác.
Đặc biệt trong những tuần đầu, tuổi thai càng nhỏ thì việc diễn giải một kết quả siêu âm đơn lẻ càng cần thận trọng.
Không phải cứ siêu âm chưa thấy hoạt động tim là thai bất thường.
Nếu mẹ siêu âm quá sớm, phôi có thể chưa đủ lớn để quan sát rõ. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể hẹn siêu âm kiểm tra lại sau một khoảng thời gian phù hợp để đánh giá sự phát triển.
Điều quan trọng là mẹ không nên tự so sánh kết quả của mình với một mẹ bầu khác. Hai người có thể cùng được tính là “6 tuần” nhưng tuổi thai thực tế có thể khác nhau do thời điểm rụng trứng và thụ thai không giống nhau.
Ngược lại, nếu mẹ có đau bụng, ra máu âm đạo, đau tăng dần hoặc các triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá thay vì chỉ chờ đến lịch siêu âm tiếp theo. Siêu âm thai sớm có thể giúp bác sĩ đánh giá vị trí thai, sự phát triển của phôi và những tình trạng cần được xử trí sớm. ISUOG
Hiện nay, nhiều mẹ quan tâm đến Siêu âm 5D ở Gò Vấp vì muốn quan sát hình ảnh thai nhi rõ nét và trực quan hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ hình ảnh 3D, 4D hay 5D không đồng nghĩa với việc chắc chắn nhìn thấy tim thai sớm hơn.
Khả năng phát hiện hoạt động tim phụ thuộc nhiều vào tuổi thai, kích thước phôi, vị trí thai, phương pháp siêu âm và chất lượng hình ảnh. Trong giai đoạn thai rất sớm, siêu âm đầu dò âm đạo có thể giúp quan sát phôi và hoạt động tim rõ hơn trong những trường hợp phù hợp. ISUOG
Quan trọng hơn, siêu âm thai là một kiểm tra y khoa chứ không chỉ nhằm tạo ra hình ảnh đẹp. Bác sĩ cần đánh giá đúng mục tiêu của từng lần siêu âm và diễn giải kết quả dựa trên tuổi thai cũng như tình trạng của mẹ.
Ngay khi biết mình mang thai, mẹ có thể chủ động Khám thai Gò Vấp để được xác định tuổi thai, đánh giá sức khỏe ban đầu và lên lịch theo dõi phù hợp.
Không nhất thiết phải chờ đến khi có thể nhìn thấy tim thai mới đi khám. Trong giai đoạn đầu, bác sĩ có thể tư vấn thời điểm siêu âm thích hợp dựa trên ngày kinh cuối, chu kỳ kinh, triệu chứng và tiền sử thai kỳ.
Nếu thai kỳ ổn định, các mốc siêu âm tiếp theo sẽ được lên kế hoạch theo tuổi thai. NHS hiện ghi nhận siêu âm thường được thực hiện trong khoảng 11–14 tuần và một lần khác khoảng 18–21 tuần trong hệ thống chăm sóc thai kỳ của Anh, đồng thời có thể có thêm các lần siêu âm tùy tình trạng sức khỏe và diễn biến thai kỳ. nhs.uk
Vậy khi nào thai nhi bắt đầu hình thành tim? Tim của phôi thai bắt đầu hình thành từ khoảng tuần thứ 5 của thai kỳ, và hoạt động tim có thể bắt đầu xuất hiện vào khoảng thời gian này. Tuy nhiên, thời điểm hoạt động tim có thể quan sát rõ trên siêu âm thường muộn hơn, thường vào khoảng 6–7 tuần, tùy tuổi thai thực tế và phương pháp kiểm tra. nhs.uk
Mẹ cũng cần nhớ rằng hình thành tim không đồng nghĩa với tim đã hoàn thiện về cấu trúc. Tim tiếp tục phát triển trong những tuần tiếp theo, và việc đánh giá hình thái tim chi tiết hơn được thực hiện ở những mốc siêu âm phù hợp. Đặc biệt, siêu âm tim trong tam cá nguyệt đầu không thay thế đánh giá tim ở tam cá nguyệt thứ hai đối với những trường hợp có nguy cơ. ISUOG
Nếu lần siêu âm rất sớm chưa thấy hoạt động tim, mẹ không nên vội hoang mang. Bác sĩ sẽ dựa vào kích thước phôi, tuổi thai và các dấu hiệu khác để quyết định có cần theo dõi lại hay không. Việc khám thai và siêu âm đúng thời điểm sẽ giúp mẹ hiểu rõ hơn quá trình phát triển của em bé và phát hiện sớm những trường hợp cần được theo dõi đặc biệt.
